อ่านเพิ่ม:คุยเรื่องเพศกับเด็กวัยรุ่น (15-18 ปี)

วิทยากร:  หมอโอ๋ ผศ. พญ. จิราภรณ์ อรุณากูร กุมารแพทย์เวชศาสตร์วัยรุ่น โรงพยาบาลรามาธิบดี เจ้าของเพจเลี้ยงลูกนอกบ้าน

เป้าหมายของการคุยเรื่องเพศกับเด็กวัยวัยรุ่น15-18 ปี

ผู้ใหญ่อาจคิดว่าวัยรุ่นตอนกลางและปลายไม่สนใจที่จะปรึกษาเรื่องเพศกับผู้ใหญ่แล้ว แต่ผลสำรวจพบว่า วัยนี้ยังต้องการคำปรึกษาอยู่ ทั้งยังเป็นวัยที่เริ่มมีเพศสัมพันธ์และเป็นโรคติดต่อทางเพศมากที่สุดด้วย 

ผู้ใหญ่บางคนกังวลว่า หากคุยเรื่องเพศกับเด็กในวัยนี้ อาจส่งเสริมให้เด็กอยากมีเพศสัมพันธ์ แต่งานวิจัยพบว่า เด็กวัยรุ่นที่ผู้ปกครองที่ให้ความรู้เรื่องเพศศึกษา มักจะมีเพศสัมพันธ์ช้าลง คิดถึงและลงมือป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์และคุมกำเนิดมากกว่า 

เรื่องเพศที่ควรสอนเด็กวัยรุ่น 15-18 ปี

เนื้อหาเรื่องเพศที่สอดคล้องกับพัฒนาการของเด็กวัยนี้ ได้แก่

หัวข้อ: พัฒนาการร่างกาย จิตใจ สมอง (Human Development – H)

หัวข้อย่อยเนื้อหา
การเปลี่ยนแปลงของร่างกายเมื่อเข้าสู่วัยรุ่นเด็กในวัยนี้ควรเข้าใจว่า แต่ละคนมีขนาดอวัยวะ เช่นหน้าอกหรืออวัยวะเพศ ต่างกันไป ซึ่งอาจมีส่วนในการดึงดูดเพศตรงข้ามหรือเพศเดียวกัน อย่างไรก็ตาม ขนาดของอวัยวะไม่ใช่ปัจจัยเพียงอย่างเดียวที่สร้างแรงดึงดูด และไม่ได้เป็นตัวกำหนดว่าคนคนนั้นจะมีความสัมพันธ์ที่ดีอย่างแน่นอน
อัตลักษณ์ทางเพศเด็กๆ ควรเข้าใจว่า ความชอบและรสนิยมทางเพศเปลี่ยนแปลงลื่นไหลได้เสมอ และทุกคนมีสิทธิแสดงออกถึงอัตลักษณ์ทางเพศของตนเอง ไม่ว่าจะเป็นเพศสภาพใดก็ตาม การเลือกปฏิบัติกับคนเพราะอัตลักษณ์ทางเพศ เป็นเรื่องไม่ถูกต้อง และผิดกฎหมาย ทั้งยังส่งผลกระทบในทางลบต่อบุคคลที่ถูกเลือกปฏิบัติและผู้เลือกปฏิบัติเอง เด็กๆ จะอ่านสัญญาณจากพ่อแม่และคนรอบตัวว่า มีทัศนคติอย่างไรต่ออัตลักษณ์ทางเพศต่างๆ หากพ่อแม่ไม่มีท่าทีเหยียดเพศ เด็กก็จะกล้าพูดคุยปรึกษากับพ่อแม่ในประเด็นนี้มากขึ้น

หัวข้อ: ความสัมพันธ์ (Relationship – R)

หัวข้อย่อยเนื้อหา
ความรักและความสัมพันธ์ความรักความสัมพันธ์ไม่ใช่เรื่องที่ควรหลีกเลี่ยง ปิดบัง แต่เป็นเรื่องที่ดี ทำให้เด็กๆ มีโอกาสทำความเข้าใจตนเองและผู้อื่น และรู้จักดูแลกันและกันผู้ใหญ่ควรทำให้เด็กรู้สึกว่า บ้าน โรงเรียน และสังคม เป็นพื้นที่ปลอดภัยสำหรับเด็กๆ ในการพูดคุยเรื่องความรักความสัมพันธ์
ความสัมพันธ์ที่ดีเด็กๆ ควรได้หัดแยกแยะและสังเกตเห็นความสัมพันธ์ที่ดีว่ามีลักษณะอย่างไร ความสัมพันธ์ที่ดีทำให้คนที่อยู๋ในความสัมพันธ์รู้สึกมีอิสรภาพ มีพลัง เมื่อนึกถึงความสัมพันธ์แล้วทำให้ใจสงบ มีความสุข เป็นความสัมพันธ์ที่ไม่ได้เรียกร้อง รุกล้ำความเป็นส่วนตัวจนเกินไป ต่างคนต่างให้คุณค่าสิ่งต่างๆ เหมือนกันและใช้เวลาดีๆ ร่วมกันเด็กๆ เรียนรู้ความสัมพันธ์ที่ดีผ่านการสังเกตความสัมพันธ์แบบต่างๆ รอบตัว เช่น ระหว่างพ่อแม่ และระหว่างครูกับนักเรียน
ความสัมพันธ์ที่เป็นพิษความสัมพันธ์ที่เป็นพิษหมายถึง ความสัมพันธ์ที่ทำให้คนที่อยู่ในความสัมพันธ์รู้สึกไม่เป็นตัวเอง ถูกบังคับ เรียกร้องรุกล้ำความเป็นส่วนตัวอย่างเกินเลย ทำให้อีกฝ่ายรู้สึกเป็นผู้ให้ที่ต้องคอยตามใจอยู่ตลอด มีการปั่นหัว ทารุณทางอารมณ์เด็กๆ ควรมีทักษะสังเกตความสัมพันธ์เหล่านี้ รักและเห็นคุณค่าในตัวเอง และกล้าที่จะถอยหลังกลับมาพิจารณาว่าจะหยุดหรือเปลี่ยนแปลงความสัมพันธ์เช่นนั้นได้อย่างไร หากเด็กๆ มีพ่อแม่และผู้ใหญ่รอบตัวคอยโอบอุ้ม ไม่ว่าเขาจะออกจากความสัมพันธ์นั้นหรือไม่อย่างไร เด็กจะพัฒนาความรักในตนเองและความกล้าที่จะเปลี่ยนแปลงสภาพความสัมพันธ์นั้น
การออกเดตการออกเดตเป็นเรื่องปกติของวัยนี้ ผู้ใหญ่ควรเตรียมพร้อมเด็กๆ ให้กล้าพูดคุยปรึกษาผู้ใหญ่ที่ไว้ใจเกี่ยวกับการออกเดต เช่น จะไปที่ไหน เมื่อไหร่ กับใคร และมีแผนว่าจะใช้เวลาร่วมกันอย่างไร รวมไปถึงค่าใช้จ่ายและความปลอดภัย เช่น การไปเดตกันในที่ลับตาคน อาจเพิ่มความเสี่ยงให้มีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้วางแผนล่วงหน้าได้

หัวข้อ: ทักษะชีวิตที่สำคัญ (Personal Skills – P)

หัวข้อย่อยเนื้อหา
ความคิดและค่านิยมที่แตกต่างผู้ใหญ่ควรถามเด็กๆ เกี่ยวกับสิ่งที่เด็กเองให้คุณค่า เพื่อทำความเข้าใจระบบคิดของพวกเขา เป็นเรื่องปกติที่เด็กและผู้ใหญ่จะคิดไม่เหมือนกัน และให้คุณค่ากับเรื่องต่างๆ ไม่เหมือนกัน สิ่งสำคัญคือ ผู้ใหญ่จะต้องยอมรับให้ได้ว่า ความคิดของแต่ละคนแตกต่างกันได้ และอาจระบุชัดไม่ได้ง่ายๆ ว่าความคิดใดถูกหรือผิด การที่ผู้ใหญ่แสดงออกว่าเข้าใจเรื่องนี้ จะช่วยหล่อหลอมให้เด็กๆ เองมองความแตกต่างทางความคิดเป็นเรื่องปกติ และรับฟังความเห็นที่แตกต่างด้วยเช่นกัน
การตัดสินใจทักษะการตัดสินใจสำคัญมากกับเด็กวัยนี้ ที่ต้องการและจำเป็นต้องตัดสินใจอะไรๆ ด้วยตัวเองมากขึ้น ผู้ใหญ่ต้องให้โอกาสเด็กได้ฝึกกระบวนการคิดเปรียบเทียบทางเลือกและคาดการณ์ผลลัพธ์ รวมถึงความรับผิดชอบต่อความคิดและการกระทำของตนเองด้วย
การสื่อสารเพื่อยืนยันความเชื่อทักษะการสื่อสารเพื่อยืนยันความคิดความเชื่อของตัวเองเป็นทักษะสำคัญ เพราะเด็กวัยนี้มีแนวโน้มจะตามเพื่อนและสังคมรอบข้าง พวกเขาควรได้รู้ว่า การคิดไม่เหมือนคนอื่นเป็นเรื่องปกติ ทำได้ ไม่ผิด การใช้ชีวิตอย่างซื่อตรงต่อความเชื่อของตนเองจะนำมาสู่ความสุขสงบภายในใจ 
การขอความยินยอมไม่ว่าจะมีความสัมพันธ์ในรูปแบบไหน เด็กๆ จะต้องรู้ว่าต้องขออนุญาตอีกฝ่ายเสมอ ก่อนจะทำอะไรที่เกี่ยวข้องกับฝ่ายนั้น ไม่ว่าจะเป็นการสัมผัสใดๆ ไปจนถึงการมีเพศสัมพันธ์
การขอความช่วยเหลือเด็กวัยนี้ควรรู้ว่า นอกจากพ่อแม่ครูที่เป็นที่ปรึกษาให้พวกเขาได้แล้ว เด็กๆ ยังสามารถเข้ารับบริการทางสุขภาพได้โดยตรง ไม่ว่าจะมีปัญหาเรื่องโรคภัยไข้เจ็บ หรือกังวลใจเกี่ยวกับเรื่องทางเพศ โดยไม่ต้องผ่านความยินยอมจากผู้ปกครอง ตามพรบ. การป้องกันและแก้ไขปัญหาการตั้งครรภ์ในวัยรุ่น พ.ศ. 2559

หัวข้อ: สุขภาวะทางเพศ (Sexual Health – S)

หัวข้อย่อยเนื้อหา
การตัดสินใจมีเพศสัมพันธ์เด็กๆ ควรได้รู้ว่า ตัวเองมีสิทธิตัดสินใจเลือกเองว่า จะมีเพศสัมพันธ์หรือไม่ เด็กๆ ไม่จำเป็นต้องเลือกตามใครๆ และก่อนตัดสินใจ ก็ควรไตร่ตรองให้รอบคอบว่า การมีเพศสัมพันธ์จะทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างตนเองและคนรักดีขึ้น ใกล้ชิดกันมากขึ้น และให้ความสุข ความพอใจกับทั้งสองฝ่าย การมีเพศสัมพันธ์ไม่ใช่สิ่งผูกมัดว่าความสัมพันธ์นั้นจะยั่งยืนต่อไปตลอด
โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์หากตัดสินใจแล้วว่าจะมีเพศสัมพันธ์ เด็กๆ ก็ควรได้รู้จักโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ที่พบบ่อยๆ ได้แก่ HIV หนองใน หนองในเทียม เริ่ม เป็นต้น และรู้ว่าควรป้องกันโรคติดต่ออย่างไร 
การคุมกำเนิดเด็กๆ ไม่ว่าหญิงหรือชาย ควรรู้วิธีใช้ยาคุมกำเนิดฉุกเฉิน เผื่อในกรณีที่การมีเพศสัมพันธ์ไม่เป็นไปตามที่วางแผนไว้ เกิดเรื่องผิดพลาด หรืออาจเกิดการล่วงละเมิดขึ้น วิธีใช้ยาคุมกำเนิดฉุกเฉิน:– กินยา 2 เม็ดพร้อมกัน- กิน 1 เม็ด เว้น 12 ชั่วโมง แล้วกินอีก 1 เม็ด- ใช้ภายใน 3-5 วัน หลังจากมีเพศสัมพันธ์
การตั้งครรภ์เด็กๆ ควรรู้วิธีสังเกตสัญญาณของการตั้งครรภ์ เช่น เมื่อประจำเดือนไม่มา และรู้ว่า หากตั้งครรภ์แล้วจะใช้ชีวิตอย่างไรต่อไป เช่น ตั้งครรภ์ต่อหรือยุติการตั้งครรภ์กฎหมายในประเทศไทยระบุว่า บุคคลอายุน้อยกว่า 15 ปี หรือตั้งครรภ์น้อยกว่า 12 สัปดาห์ สามารถยุติการตั้งครรภ์ได้โดยถูกกฎหมาย และหากอายุครรภ์เกินกว่า 12 สัปดาห์ ต้องให้แพทย์อนุมัติก่อน จึงจะยุติการตั้งครรภ์ได้หรือหากไม่ยุติการตั้งครรภ์ ก็สามารถยกบุตรให้เป็นบุตรบุญธรรมของผู้อื่นได้ เมื่อเด็กตั้งครรภ์ไม่พร้อม พ่อแม่ผู้ปกครองอาจตกใจและทำตัวไม่ถูก แต่ขอให้ตั้งสติ และตระหนักว่า เด็กกำลังต้องการความช่วยเหลือเร่งด่วน ให้พาเด็กไปพบแพทย์และรับบริการช่วยเหลือ (เช่น ติดต่อ สายด่วนปรึกษาเอดส์และท้องไม่พร้อม 1663) ที่จะทำให้เด็กรู้สึกปลอดภัยและผ่านเหตุการณ์นี้ไปได้ด้วยดี 

หัวข้อ: สังคมและวัฒนธรรม (Society and Culture – C)

หัวข้อย่อยเนื้อหา
รู้เท่าทันโลกออนไลน์เด็กๆ ควรทราบถึงภัยคุกคามในโลกออนไลน์ ทั้งมายาคติและค่านิยมทางเพศที่เป็นพิษ มาตรฐานความสวยงามที่ก่อผลกระทบเชิงลบต่อการเห็นคุณค่าในตนเองและผู้อื่น ไปจนถึงการหาประโยชน์ทางเพศ และเรียนรู้วิธีคิดวิเคราะห์ วิพากษ์ และหลีกเลี่ยงภัยเหล่านั้น
การคุกคามทางเพศเด็กๆ ควรรู้เท่าทันคำพูดและการกระทำที่คุกคาม จึงจะป้องกันตนเองและขอความช่วยเหลือจากผู้ใหญ่และคนรอบข้างได้ ทั้งนี้ผู้ใหญ่และคนในสังคมควรต้องเรียนรู้ด้วยว่า เมื่อเด็กหรือใครก็ตามถูกล่วงละเมิดทางเพศ ไม่ควรโทษเหยื่อ เพราะเด็กจะเรียนรู้โดยอัตโนมัติว่า หากถูกคุกคามจะไม่มีใครช่วย และต่อไปก็จะไม่กล้าเล่าเรื่องที่ตนถูกล่วงละเมิดให้ผู้ใหญ่ทราบ หรือขอความช่วยเหลือเพื่อปกป้องตนเองและผู้อื่นผู้ใหญ่ต้องชัดเจนว่า ไม่มีใครมีสิทธิคุกคามล่วงละเมิดใครโดยเด็ดขาด ไม่ว่าคนคนนั้นจะแต่งตัวหรือแสดงออกอย่างไรก็ตาม 
การถ่ายคลิปลงสื่อออนไลน์เด็กๆ ควรได้รู้ว่า ภาพถ่าย วิดีโอ หรือการแสดงความเห็นใดๆ บนสื่อออนไลน์ สามารถสืบค้นย้อนหลังกลับไปได้ และจะไม่มีวันหายไปเมื่อถูกแชร์ออกไปแล้ว ไม่ว่าจะตามไปลบได้เร็วแค่ไหน เพราะอาจมีคนเซฟเก็บ ทำสำเนา และส่งต่อได้ทุกเมื่อ ดังนั้นเด็กๆ ควรต้องคิดให้ดีก่อนที่จะบันทึกภาพหรือโพสต์อะไรลงในสื่อออนไลน์
Sextingการส่งต่อภาพหรือวิดีโอทางเพศของตนให้กับแฟน หรือคนที่กำลังคบหาดูใจ (sexting) อาจเป็นอันตรายได้ เด็กๆ ควรรู้ว่า ภาพเช่นนี้หลายภาพถูกนำมาขายหรือแบล็กเมล์ เพื่อหาผลประโยชน์จากเจ้าของภาพในระยะยาว จึงควรหลีกเลี่ยงการส่งต่อข้อมูลเช่นนี้

วิธีพูดคุยกับเด็กๆ วัยรุ่นตอนกลางและปลาย

เวลาจะคุยหรือแสดงความเห็นใดๆ ในเรื่องที่เด็กๆ เห็นว่าเป็นเรื่องส่วนตัว ผู้ใหญ่ควรขออนุญาตและสังเกตด้วยว่า เด็กยินยอมหรือพร้อมให้คุยด้วยหรือไม่ การให้ความเคารพต่อพื้นที่ส่วนตัวของเด็กๆ จะสร้างพื้นฐานความเข้าใจและแนวปฏิบัติให้แก่เด็กๆ ในเรื่อง การเคารพความต้องการและการขอความยินยอม (consent) จากผู้อื่น

เมื่อเด็กตัดสินใจทำอะไรที่ผู้ใหญ่ไม่เห็นด้วย ขอให้ผู้ใหญ่ระงับการตัดสินเด็กว่า ทำไปเพราะอะไร และเด็กเป็นคนอย่างไร แต่ให้รับฟังกระบวนการคิด การตัดสินใจของเขา จากนั้นจึงชวนให้เขาเรียนรู้จากสิ่งที่ตนเองได้เลือกแล้ว 

ผู้ใหญ่ควรเคารพตัวตน ความคิดเห็น การตัดสินใจ พื้นที่ส่วนตัว และสิ่งที่เด็กๆ ให้คุณค่า ไปพร้อมๆ กับเป็นที่พึ่งให้เด็กๆ เสมอเมื่อเกิดปัญหา แม้พวกเขาจะทำอะไรที่ผู้ใหญ่ไม่เห็นด้วยก็ตาม 

DOs and DONTs

✅ รู้เท่าทันค่านิยมและระบบคิดของตนเอง

✅ เคารพตัวตน ความคิด ค่านิยม และการตัดสินใจของเด็กๆ

✅ เป็นที่พึ่งให้เด็กๆ เสมอ

✅ ขออนุญาตก่อนพูดคุยเรื่องส่วนตัว หรือเข้าไปในพื้นที่ส่วนตัวของเด็กๆ 

✅ ให้โอกาสเด็กๆ ได้เรียนรู้จากความผิดพลาดของตัวเอง 

❌ เข้าไปยุ่งกับเรื่องส่วนตัว พื้นที่ส่วนตัว

❌ด่วนตัดสินเด็กตามสิ่งที่ผู้ใหญ่เห็นและเชื่อ โดยไม่รับฟังและทำความเข้าความคิดของเด็ก


ดูข้อมูลเพิ่มเติม

เกี่ยวกับแนวคิดและเทคนิคการพูดคุยทำความเข้าใจเด็กๆ ได้ที่

เพจ เลี้ยงลูกนอกบ้าน
บทความ เรื่องเพศคุยกันได้ไม่น่าอาย สอนได้ ง่ายนิดเดียว https://inskru.com/idea/-MOVh6eFf9iiRZ9oTnpL 
บทความ เรื่องเพศ ต้องพูด : รวมไอเดียการสอนเรื่องเพศ https://inskru.com/idea/-M8JIF081VOc7Q8SdPKe 

หนังสือและสื่อการสอนเพศศึกษา

เว็บไซต์รวมข้อมูลเรื่องเพศสำหรับเด็กและผู้ใหญ่  https://www.คุยเรื่องเพศ.com/ 
เว็บไซต์รวมข้อมูลหลักสูตรและนวัตกรรมการสอนเพศศึกษา  https://teenpath.net/ 
เว็บไซต์รวมข้อมูลเรื่องเพศสำหรับเด็กและผู้ใหญ่ (ภาษาอังกฤษ) https://sexogsamfund.dk/en/sex-body-gender 

แหล่งเรียนรู้เพศศึกษาสำหรับวัยรุ่น

เกมมือถือ Judies https://play.google.com/store/apps/details?id=com.opendream.condomgame 
เพจเฟซบุ๊กให้คำปรึกษาและความรู้เรื่องเพศ https://web.facebook.com/safesexnaja/?_rdc=1&_rdr 
เว็บไซต์ให้คำปรึกษาและความรู้เรื่องเพศ https://www.lovecarestation.com/ 

เกี่ยวกับโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์

วิดีโอ รู้แล้วจะเสียว…โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ที่วัยรุ่นคิดไม่ถึง! https://www.youtube.com/watch?v=KIw0C6olomA
เว็บไซต์ให้คำปรึกษาและช่วยเหลือการตรวจหาโรคเอชไอวี https://standbyyou.info/ 
เพจ กองโรคเอดส์และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ กรมควบคุมโรค 
เว็บไซต์รวมข้อมูลเกี่ยวกับโรคติดต่อทางเพศ (ภาษาอังกฤษ) https://sexogsamfund.dk/en/sex-body-gender/sti-information 
เกี่ยวกับวิธีใช้อุปกรณ์ป้องกันโรคและคุมกำเนิดเว็บไซต์รวมข้อมูลเกี่ยวกับการใช้อุปกรณ์คุมกำเนิดแบบต่างๆ (ภาษาอังกฤษ) https://sexogsamfund.dk/en/sex-body-gender/information-on-contraception

แชร์ความเห็นกันหน่อย!