อ่านเพิ่ม: ตอบคำถามปัญหาเรื่องเพศ

วิทยากร: หมอโอ๋ ผศ. พญ. จิราภรณ์ อรุณากูร กุมารแพทย์เวชศาสตร์วัยรุ่น โรงพยาบาลรามาธิบดี เจ้าของเพจเลี้ยงลูกนอกบ้าน

อย่ากลัวที่จะคุยเรื่องเพศกับเด็ก

เรื่องเพศเป็นแง่มุมหนึ่งในชีวิตของมนุษย์ การที่ผู้ใหญ่กล้าคุยและให้ข้อมูลเรื่องเพศกับเด็กๆ จะทำให้เด็กซึบซับว่า เรื่องเพศไม่ใช่เรื่องน่าอาย แต่เป็นเรื่องปกติ และกล้าพูดคุย ตั้งคำถาม และหาคำตอบเกี่ยวกับเรื่องที่เขาอยากรู้

ต่อไปนี้คือคำถามเรื่องเพศที่คาใจใครหลายๆ คน ไปดูกันเลย…

อายุเท่าไหร่ควรคุยเรื่องเพศ หรือรอให้เขาเป็นฝ่ายถามก่อนดี

ตั้งแต่วัย 2-3 ปี เด็กจะเริ่มรับรู้เรื่องเกี่ยวกับเพศแล้ว ผู้ใหญ่สามารถให้ความรู้และพูดคุยกับเด็กๆ ได้ตามลำดับขั้นพัฒนาการ โดยเลือกยกสถานการณ์รอบตัวขึ้นมาใช้พูดคุยหัวข้อที่เกี่ยวข้องกับชีวิตของเด็กๆ ในช่วงต่างๆ ไม่ต้องรอให้เด็กถามก็คุยได้ หรือถ้าเด็กถาม ก็ขอให้เตรียมพร้อมตอบคำถามของเขาเสมอ

ลูกสามขวบถามว่า หนูเกิดมาได้อย่างไร

เด็กในวัยนี้อาจยังไม่ต้องการรู้ หรือยังไม่เข้าใจหลักการทางเพศศึกษาอย่างละเอียด ผู้ใหญ่สามารถเล่าหลักการโดยพื้นฐานที่กระชับเข้าใจง่ายให้เขาฟังได้ เช่น “พ่อกับแม่รักกัน วันหนึ่งหนูก็มาเกิดในท้องแม่ แล้วแม่ก็คลอดหนูออกมา และรักหนูมาก” และอาจใช้หนังสือภาพอธิบายร่วมด้วยก็ได้

สิ่งที่ไม่ควรทำเมื่อลูกถามเรื่องนี้ 

❌ อย่าเลี่ยงตอบ เช่น บอกว่า “ยังเด็กอยู่ ไม่ต้องรู้หรอก”

❌ อย่าแต่งเรื่องโกหก เช่น บอกว่า “มีคนเอาหนูมาทิ้งไว้หน้าบ้าน”

เพราะจะทำให้เด็กรู้สึกกังวลและเรียนรู้ว่า ผู้ใหญ่ไม่สะดวกคุยกับเขาในเรื่องเพศ

ลูกชายสี่ขวบชอบเล่นอวัยวะเพศ

ไม่ว่าเด็กเพศไหนก็จะมีวัยที่สนใจสำรวจร่างกายตัวเอง และอาจชอบสัมผัสบางส่วนที่ทำให้เกิดความเพลิดเพลิน ผู้ใหญ่ไม่ควรทำให้เป็นเรื่องใหญ่ เพราะเด็กวัยนี้ยังไม่มีอารมณ์ทางเพศ การชอบจับอวัยวะเพศไม่ได้แปลว่า ลูกหมกมุ่นเรื่องเพศ 

ผู้ใหญ่เพียงต้องระวังไม่ให้เด็กจับอวัยวะมากจนทำให้เกิดการอักเสบ โดยให้เด็กได้ใช้มือทำกิจกรรมอื่นๆ แทน เช่น ปั้นดินน้ำมัน วาดรูป และระวังไม่ให้เด็กไปจับต้องคนอื่น โดยสอนให้เด็กเคารพสิทธิในร่างกายของผู้อื่นด้วย

สิ่งที่ไม่ควรทำ เมื่อเห็นเด็กเล่นอวัยวะเพศ

❌ อย่าเพิ่งดุ เพราะจะทำให้เด็กกังวลได้

ลูกสาวเก้าขวบถามว่าหนูมีแฟนได้ไหม

พ่อแม่ครูเมื่อเจอคำถามนี้อาจตกใจและคิดตัดสินไปแล้วว่าเด็กกำลังอยากจะมีแฟน แต่บางครั้งเด็กแค่สงสัยก็เลยถามออกมา เป็นโอกาสดีที่เราจะทำความเข้าใจว่า เด็กกำลังคิดอะไรและมีความเห็นอย่างไรกับเรื่องนี้ ผู้ใหญ่อาจถามกลับไปได้ว่า “แฟนหมายถึงอะไร” ซึ่งจะช่วยให้เด็กได้หัดแยกแยะความสัมพันธ์แบบเพื่อนและแฟนออกจากกัน และได้ลองคิดว่า การเป็นแฟนกันต้องทำอะไรบ้าง ต้องระมัดระวังอะไร ต้องรักษาความสัมพันธ์อย่างไร การรับฟังและชวนตั้งคำถามจะทำให้เด็กได้ตกตะกอนทางความคิดและตัดสินใจอะไรๆ ด้วยตัวเองได้อย่างมั่นใจ เป็นตัวของตัวเอง

ลูกวัยรุ่นถามว่า คนเราควรคบกันนานแค่ไหนถึงจะมีเพศสัมพันธ์ได้

ผู้ใหญ่อาจคิดตัดสินวัยรุ่นไปก่อนแล้วว่า “ถามแบบนี้ คิดจะมีเพศสัมพันธ์ใช่มั้ย” แต่ขอให้วางการตัดสินลงก่อน และมองคำถามนี้เป็นเรื่องดี เพราะแปลว่าลูกกำลังคิดพิจารณาอย่างรอบคอบ แทนที่จะให้คำตอบที่ฟันธงไปเลยว่า เมื่อเรียนจบหรือเมื่อแต่งงาน ให้ถามความคิดเห็นของเด็กแทนว่า เขาคิดว่าอย่างไร เมื่อไหร่เขาจึงจะรู้สึก “พร้อม” 

เมื่อเด็กได้แสดงความคิดเห็นออกมาดังๆ เขาจะได้ยินสิ่งที่ตัวเองคิด และเข้าใจความต้องการของตนเองมากขึ้น 

ผู้ใหญ่อาจช่วยเสริมความเข้าใจให้เด็กๆ ได้ว่า การมีความสัมพันธ์ ไม่ได้หมายความว่าต้องมีเพศสัมพันธ์ เด็กๆ เลือกได้เองว่าจะมีเพศสัมพันธ์เมื่อไหร่ โดยต้องเตรียมตัวให้พร้อมรับผลที่อาจจะตามมา และพร้อมป้องกันตัวจากโรคติดต่อและการตั้งครรภ์ไม่พึงประสงค์ด้วย

สอนลูกอย่างไร ไม่ให้ถูกคุกคามทางเพศ

การคุกคามทางเพศคือ การละเมิดโดยวาจาหรือการกระทำ สัมผัส โดยที่บุคคลนั้นไม่ยินยอม

เด็กจะปกป้องตัวเองจากการคุกคามทางเพศได้ ก็ต่อเมื่อรู้ว่าการคุกคามทางเพศคืออะไร มีหน้าตาเป็นอย่างไร เด็กจะต้องตระหนักว่า ทุกคนมีสิทธิในร่างกายตัวเอง ไม่มีใครมีสิทธิมาทำอะไรกับเนื้อตัวของใครได้ หากคนคนนั้นไม่เต็มใจ และสุดท้าย เด็กจะต้องรู้จักขอความช่วยเหลือเมื่อถูกล่วงละเมิด แม้โดยคนใกล้ชิด เด็กก็ต้องกล้าบอกผู้ใหญ่ที่ตนไว้ใจเพื่อขอความช่วยเหลือ ความกล้านี้จะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อพ่อแม่ผู้ปกครองไปจนถึงผู้ใหญ่ที่เด็กๆ ไว้ใจ ไม่กล่าวโทษเหยื่อล่วงละเมิดทางเพศ (เช่น คนถูกข่มขืนเพราะแต่งตัวโป๊) ทัศนคติเช่นนี้จะทำให้เด็กรู้สึกว่า ตนจะถูกตราหน้าและจะไม่ได้รับความช่วยเหลือ หากถูกล่วงละเมิดขึ้น พ่อแม่ครูจะต้องชัดเจนว่า ไม่ว่าจะเกิดอะไรขึ้น ไม่มีใครมีสิทธิไปล่วงละเมิดคนอื่นอย่างเด็ดขาด และหากเกิดเรื่อง ให้เด็กมาบอกทันที เพื่อหาทางช่วยเหลือกันต่อไป

สิ่งที่ควรและไม่ควรทำ ในการสอนลูกไม่ให้ถูกคุกคามทางเพศ

❌ กล่าวโทษเหยื่อล่วงละเมิดทางเพศ

❌ ใช้คำพูดรุนแรงกับผู้ล่วงละเมิดในข่าว เช่น คนแบบนี้จะต้องถูกประหารชีวิต ฯลฯ เพราะหลายครั้ง เด็กถูกละเมิดโดยคนใกล้ตัว และพยายามปกป้องคนคนนั้นจากบทลงโทษ โดยเก็บเรื่องเป็นความลับ

✅ กล่าวกับเด็กๆ ว่า คนในครอบครัวที่ล่วงละเมิด ทำร้ายคนอื่นจะต้องได้รับการช่วยเหลือบำบัดจิตใจให้หยุดคุกคามผู้อื่น 

✅ สอนเด็กๆ ว่า เด็กๆ ไม่ต้องทนการล่วงละเมิดจากใคร แม้กระทั่งคนในครอบครัว เพราะการทนไม่เป็นผลดีกับทั้งผู้ล่วงละเมิดและผู้ถูกล่วงละเมิด

เปิดประตูเข้าไปเจอลูกช่วยตัวเองอยู่ ทำอย่างไรดี

ผู้ใหญ่ไม่ควรเข้าไปในพื้นที่ส่วนตัวของเด็กๆ ก่อนได้รับอนุญาต หากเกิดเรื่องแบบนี้ขึ้น ให้รีบออกจากพื้นที่ส่วนตัวของเด็กให้เร็วที่สุด และหาโอกาสขอโทษลูก รวมทั้งสอนวิธีการทำเรื่องส่วนตัวอย่างปลอดภัยในที่ลับตาคน เช่น ล็อกห้องก่อนทุกครั้ง 

ทั้งนี้ผู้ใหญ่ควรเข้าใจว่า การช่วยตัวเองเป็นเรื่องธรรมชาติของวัยรุ่นและดีต่อสุขภาวะทางเพศ ไม่มีความเสี่ยงและผลกระทบในแง่ลบแต่อย่างใด

ลูกมาบอกว่าชอบเพศเดียวกัน เราควรตอบอย่างไร

แม้จะตกใจ แต่ในเบื้องต้นพ่อแม่ควรดีใจและขอบคุณที่ลูกเห็นพ่อแม่เป็นพื้นที่ปลอดภัยพอที่ลูกจะเล่าเรื่องส่วนตัวให้ฟัง หากพ่อแม่ยังไม่เข้าใจเรื่องนี้นัก สามารถบอกลูกได้ว่า พ่อแม่ยังไม่ค่อยเข้าใจเรื่องนี้เท่าไหร่ และขอศึกษาเพิ่มเติม

ที่สำคัญ พ่อแม่ควรทำให้ลูกมั่นใจว่า คนทุกเพศมีศักยภาพในตัวและมีคุณค่า ศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์เท่ากัน และพ่อแม่จะรักและเคารพสิ่งที่ลูกเป็นเสมอ

ในกรณีที่พ่อแม่ยังตกใจและรับไม่ได้ ให้พ่อแม่บอกลูกไปตามตรงโดยไม่โกหก ว่ายังตกใจอยู่และขอเวลาทำความเข้าใจเรื่องนี้อีกหน่อย และขอบคุณที่ลูกเห็นว่าพ่อแม่เป็นคนที่ลูกพูดคุยปรึกษาได้

ลูกสาววัย 18 บอกว่า อยากฝังยาคุมกำเนิด เราควรตอบยังไง

พ่อแม่ที่ไม่เคยระแคะระคายมาก่อนว่าลูกมีแฟน อาจตกใจมากกับคำถามนี้ แต่ขอให้เห็นแง่มุมที่ดีของคำถามว่า แสดงให้เห็นความตั้งใจระมัดระวังตัวจากการตั้งครรภ์ไม่พึงประสงค์ ด้วยวิธีคุมกำเนิดที่มีประสิทธิภาพสูงและเหมาะกับวัยรุ่น พ่อแม่สามารถชวนลูกคุยว่า ลูกพร้อมกับการมีเพศสัมพันธ์แล้วหรือไม่ และเตือนให้ลูกระลึกถึงการขอและให้การยินยอมแก่คู่ของตน ไปจนถึงเรื่องที่ว่า การฝังยาคุมกำเนิดไม่ได้ป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ จึงควรต้องใช้ถุงยางอนามัยร่วมด้วย 

เมื่อเจอถุงยางอนามัยในกระเป๋าของลูกสาววัยรุ่น เราควรทำยังไง

ขอให้พ่อแม่กลับมาสำรวจความคิดความรู้สึกของตนเองก่อน และอย่าเพิ่งด่วนตัดสินว่า การพบถุงยางอนามัยในกระเป๋า หมายความว่า ลูกมีเพศสัมพันธ์แล้ว พ่อแม่ควรสอบถามและรับฟังเรื่องราวจากลูกก่อน เพราะหลายโรงเรียนแจกถุงยางอนามัยให้นักเรียนหญิงไว้เผื่อฉุกเฉินด้วย ไม่ใช่แค่ให้นักเรียนชายเท่านั้น หรือลูกอาจจะมีเหตุผลบางอย่างที่พ่อแม่ไม่ได้คิดถึง 

สิ่งที่ควรและไม่ควรทำ เมื่อเจอถุงยางอนามัยในกระเป๋าลูก

❌ กล่าวสั่งสอนลูกไม่ให้ริมีเพศสัมพันธ์

✅ ชวนลูกคุยเรื่องความพร้อมในการมีเพศสัมพันธ์

✅ชื่นชมลูกที่รู้จักวิธีป้องกันตัวเอง

✅ละวางการตัดสิน

ไม่อยากให้ลูกมีแฟน กลัวลูกอกหัก จะห้ามลูกยังไงดี

ประสบการณ์ที่หลากหลายมีคุณค่ากับเด็กมากในการพัฒนาตัวตนและทักษะความสัมพันธ์ แม้แต่การอกหักก็ช่วยให้เด็กเรียนรู้ที่จะอยู่กับความผิดหวังและผ่านพ้นมันไปให้ได้ ซึ่งเป็นเรื่องปกติในชีวิตมนุษย์ การที่เด็กๆ ได้ผ่านประสบการณ์การมีความรักและความผิดหวังโดยมีพ่อแม่คอยช่วยเหลือเคียงข้าง จะช่วยให้เด็กได้เรียนรู้ทักษะชีวิตอย่างปลอดภัยและมั่นคง

จะสอนลูกอย่างไรให้ปฏิเสธเรื่องเพศได้อย่างเหมาะสม

สอนให้ลูกรู้สิทธิในร่างกายตนเองและเคารพสิทธิของลูก ด้วยการไม่บังคับให้ลูกกอดหอมญาติๆ หรือใครก็ตามทั้งที่ลูกไม่ต้องการทำเช่นนั้น ขณะเดียวกันก็ต้องบอกให้ญาติๆ ขออนุญาตลูกก่อนเวลาจะสัมผัสแตะต้องเนื้อตัวเขา 

นอกจากนี้ พ่อแม่ยังสามารถสอนให้ลูกพูดคำว่า ไม่ และเคารพการปฏิเสธของลูก ขณะเดียวกัน ลูกก็ควรต้องรีบออกมาจากสถานการณ์ที่ไม่ปลอดภัยและบอกพ่อแม่ให้ทราบถึงการสัมผัสแตะต้องที่ทำให้ลูกไม่สบายใจด้วย

สิ่งที่ควรและไม่ควรทำ ในการสอนลูกให้ปฏิเสธ

❌ เมื่อเด็กมาบอกว่า ไม่สะดวกใจให้ญาติมาสัมผัสแตะต้อง พ่อแม่ไม่ควรบอกปัดว่า “เขาก็แค่กอดเอง” ฯลฯ เพราะจะทำให้เด็กสับสนได้ว่าตนมีสิทธิในร่างกายตนเองแค่ไหน

✅ เน้นย้ำกับเด็กว่า แม้จะเป็นญาติกันก็ไม่ควรสัมผัสแตะต้องกันหากอีกฝ่ายไม่สะดวกใจ และพูดคุยทำความเข้าใจกับญาติๆ ในเรื่องนี้ การปกป้องเด็กๆ อย่างจริงจัง จะทำให้เด็กๆ เชื่อใจและกล้าพูดคุย ขอความช่วยเหลือจะพ่อแม่และผู้ใหญ่

อ่านเพิ่มเติม วิธีการพูดคุยเรื่องเพศกับเด็กๆ 

ดูข้อมูลเพิ่มเติม

เกี่ยวกับแนวคิดและเทคนิคการพูดคุยทำความเข้าใจเด็กๆ ได้ที่

เพจ เลี้ยงลูกนอกบ้าน
บทความ เรื่องเพศคุยกันได้ไม่น่าอาย สอนได้ ง่ายนิดเดียว https://inskru.com/idea/-MOVh6eFf9iiRZ9oTnpL 
บทความ เรื่องเพศ ต้องพูด : รวมไอเดียการสอนเรื่องเพศ https://inskru.com/idea/-M8JIF081VOc7Q8SdPKe

เกี่ยวกับคำถามต่างๆ เรื่องเพศ

รายการจุ๊ยซี่ หมอตอบคำถาม 
ตอบคำถามเรื่องเพศๆ กับวัยรุ่นพิการ
เรื่องเพศที่โรงเรียนไทยไม่พูด?┃สปช. สอนไปใช้ EP.1 

เกี่ยวกับการล่วงละเมิดทางเพศ

หยุดล่วงละเมิดทางเพศ หยุดโทษเหยื่อ | คลิป MU [Mahidol Channel] 
หยุดการล่วงละเมิดทางเพศเดี๋ยวนี้!!! | Partnership
ช่วยกันส่งเสียง อย่าให้ sexual harassment เป็นเรื่องปกติ | The MATTER
ira juice EP.39 | Sexual Harassment เค้าไม่ได้ทำ แต่เราคิดมากไปเอง?  
Sexual Harassment เมื่อการละเมิดถูกเปิดโปง [ข้างกาย/บอล/ยอด/นัยนา/ลูกกอล์ฟ]เมื่อผู้ชายถูกล่วงละเมิดทางเพศ When Men are Sexually Harassed

แชร์ความเห็นกันหน่อย!