อ่านเพิ่ม: คุยเรื่องเพศกับเด็กก่อนวัยรุ่น (9-12 ปี)

วิทยากร: หมอโอ๋ ผศ. พญ. จิราภรณ์ อรุณากูร กุมารแพทย์เวชศาสตร์วัยรุ่น โรงพยาบาลรามาธิบดี เจ้าของเพจเลี้ยงลูกนอกบ้าน

เป้าหมายของการคุยเรื่องเพศกับเด็กก่อนวัยรุ่น 9-12 ปี

เพื่อให้เด็กมีทัศนคติที่ดีต่อเพศต่างๆ มีทักษะสำคัญในการคิด ต่อรอง ปฏิเสธ และแก้ปัญหาในเรื่องเพศ มีข้อมูลมากพอที่จะตัดสินใจได้อย่างเหมาะสม และรับผิดชอบต่อการตัดสินใจของตนเอง

เรื่องเพศที่ควรสอนเด็กก่อนวัยรุ่น 9-12 ปี

เนื้อหาเรื่องเพศที่สอดคล้องกับพัฒนาการของเด็กวัยนี้ ได้แก่

หัวข้อ: พัฒนาการร่างกาย จิตใจ สมอง (Human Development – H)

หัวข้อย่อยเนื้อหา
การเปลี่ยนแปลงของร่างกายเมื่อเข้าสู่วัยรุ่นเด็กควรได้รู้ว่าร่างกายของตนจะเปลี่ยนแปลงไปอย่างไรจะได้ไม่ต้องกังวลเมื่อการเปลี่ยนแปลงนั้นมาถึง โดยเด็กผู้หญิง เมื่ออายุประมาณ 8-13 ปี จะเริ่มมีเต้านม สะโพกผาย เสียงเปลี่ยนไป มีขนบริเวณหัวหน่าว รักแร้ ตัวสูงขึ้น มีประจำเดือน มีสิวและกลิ่นตัวเด็กผู้ชาย เมื่ออายุประมาณ 9-14 ปี จะเสียงห้าวขึ้น อัณฑะใหญ่ขึ้น กล้ามเนื้อมากขึ้น มีขนบริเวณหัวหน่าว รักแร้ มีฝันเปียก สิว และกลิ่นตัว แต่ละคนเข้าสู่วัยหนุ่มสาวช้าเร็วต่างกัน โดยเด็กผู้หญิงจะเข้าสู่วัยเจริญพันธุ์เร็วกว่าเด็กผู้ชาย 
การเปลี่ยนแปลงด้านพัฒนาการเมื่อเข้าสู่วัยรุ่นเด็กๆ เมื่อเข้าสู่วัยเจริญพันธุ์จะเริ่มมีต้องการใหม่ๆ เช่น ต้องการเป็นอิสระ เป็นที่ยอมรับในกลุ่มเพื่อน ใส่ใจรูปลักษณ์ตัวเอง ต้องการให้ตัวเองน่าดึงดูด และเริ่มค้นหา พัฒนาอัตลักษณ์ของตัวเองว่า ตนสนใจอะไร เป็นคนอย่างไร อยากทำอาชีพอะไร
ผลของฮอร์โมนต่ออารมณ์อารมณ์ของเด็กอาจเริ่มแปรปรวนเมื่อเข้าสู่วัยรุ่น เพราะฮอร์โมนที่เปลี่ยนแปลงไป เด็กอาจรู้สึกอ่อนไหวง่าย หรือหงุดหงิดง่ายขึ้น
เพศสัมพันธ์และการตั้งครรภ์เด็กๆ ที่เริ่มมีประจำเดือน หรือมีสเปิร์ม ควรต้องรู้ว่า ตนสามารถสืบพันธุ์ได้แล้ว และการตั้งครรภ์จะทำให้เกิดอะไรตามมาบ้าง จะป้องกันการตั้งครรภ์โดยไม่พร้อมได้อย่างไร 

หัวข้อ: ความสัมพันธ์ (Relationship – R)

หัวข้อย่อยเนื้อหา
อัตลักษณ์ทางเพศการแสดงออกทางเพศ รสนิยมทางเพศ ไปจนถึงความรู้สึกว่าตนเองเป็นชาย หญิง หรือเพศใดๆ ไม่ได้จำกัดอยู่ที่ว่าคนคนนั้นมีอวัยวะเพศแบบไหน อัตลักษณ์ทางเพศลื่นไหลและเปลี่ยนแปลงได้ตลอดชีวิต ไม่ว่าจะมีอัตลักษณ์ทางเพศใด ทุกคนล้วนเป็นคนเท่ากันเด็กๆ ในวัยนี้เริ่มแสดงออกและคิดถึงอัตลักษณ์ทางเพศแล้ว หากผู้ใหญ่แสดงออกว่า เข้าใจเรื่องอัตลักษณ์ทางเพศ ก็จะช่วยให้เด็กรู้สึกปลอดภัยที่จะแสดงตัวตนและความคิดเห็นของตนออกมาได้อย่างเปิดเผย
ครอบครัวเด็กๆ ควรได้รู้ว่า ครอบครัวคือกลุ่มคนที่แบ่งปันความสุขความทุกข์แก่กัน ให้ความรักและให้อภัยกันและกัน ครอบครัวมีความแตกต่างหลากหลายได้เป็นเรื่องปกติ ความรู้นี้จะเป็นพื้นฐานให้เด็กๆ ในการสร้างความสัมพันธ์ที่อบอุ่นปลอดภัยต่อไป
การเลือกคบเพื่อนเด็กๆ ควรได้รู้ว่า เพื่อนมีอิทธิพลต่อการชี้นำความคิดและพัฒนาตัวตน  และควรเลือกคบเพื่อนที่ช่วยกันพัฒนาทักษะที่ดีและเติบโตได้วยกัน
ความรักความสัมพันธ์ความรักความสัมพันธ์เป็นเรื่องปกติของมนุษย์ และเป็นคนละเรื่องกับการมีเพศสัมพันธ์ เด็กๆ ควรได้รู้ว่า ความสัมพันธ์มีได้หลากหลาย และแสดงออกได้แตกต่างกันไป คำศัพท์ที่เด็กๆ อาจลองสำรวจ ครุ่นคิดถึงคำนิยามก็เช่น แฟน การชอบข้างเดียว อกหัก นอกจากนี้ ควรสอนให้เด็กระลึกไว้เสมอว่า เด็กทุกคนควรได้เกิดมาในครอบครัวที่พร้อมให้ความรักและการดูแล ทุกคนจึงควรมีลูกเมื่อพร้อมเท่านั้น

หัวข้อ: ทักษะชีวิตที่สำคัญ (Personal Skills – P)

หัวข้อย่อยเนื้อหา
ทักษะการตัดสินใจเลือกสมองส่วนการให้เหตุผลของเด็กในช่วงนี้กำลังพัฒนา ผู้ใหญ่จึงควรให้เด็กได้ใช้ความคิดพิจารณา บอกเหตุผล การให้คุณค่า และตัดสินใจด้วยตนเอง โดยการตั้งคำถามกลับเพื่อชวนให้เด็กคิดว่า เด็กอยากเลือกอะไร ทางเลือกนั้นมีข้อดีข้อเสียอย่างไร 
ทักษะการสื่อสารเด็กในวัยนี้กำลังหัดปฏิสัมพันธ์กับคนมากมาย ผู้ใหญ่จึงควรช่วยให้เด็กได้หัดสังเกตความรู้สึกนึกคิดและความต้องการของตนเอง และสื่อสารมันออกมา ขณะเดียวกันก็ควรสอนให้เด็กสังเกตความรู้สึกนึกคิดและความต้องการผู้อื่น และมีความเห็นอกเห็นใจคนอื่นด้วย โดยการตั้งคำถาม เช่น ถ้าลูกทำแบบนี้ คิดว่าคนนั้นจะรู้สึกอย่างไร  
ทักษะการขอความช่วยเหลือผู้ใหญ่ควรฝึกให้เด็กเข้ามาปรึกษาหรือขอความช่วยเหลือได้ทุกเมื่อ โดยการเป็นพื้นที่ปลอดภัยให้แก่เด็ก

หัวข้อ: สุขภาวะทางเพศ (Sexual Health – S)

หัวข้อย่อยเนื้อหา
การช่วยตัวเองเด็กๆ ควรรู้ว่า การมีอารมณ์ทางเพศ เป็นเรื่องปกติ และการช่วยตัวเองก็เป็นเรื่องธรรมชาติ ไม่ได้ส่งผลทางลบกับร่างกายและจิตใจแต่อย่างใด เด็กที่กังวลหรือรู้สึกผิดเรื่องการช่วยตัวเองต่างหากที่อาจเติบโตไปมีสุขภาวะทางเพศที่ไม่ดีได้ การช่วยตัวเองก็เหมือนกับเรื่องอื่นๆ ที่ทำได้บ่อยเท่าที่ต้องการ ตราบใดที่ไม่ส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิต
เพศสัมพันธ์และการตั้งครรภ์เด็กควรเข้าใจเรื่องการตกไข่ ประจำเดือน การสร้างอสุจิและไข่ การเข้าใจความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในร่างกายตัวเอง และความเสี่ยงที่จะตั้งครรภ์ จะช่วยให้เด็กปกป้องตัวเองจากการตั้งครรภ์ไม่พึงประสงค์ได้เด็กควรรู้ว่า การตัดสินใจมีเพศสัมพันธ์เป็นเรื่องส่วนบุคคล และควรมีเฉพาะตอนที่พร้อมและต้องการ ควรคิดไตร่ตรองให้ดีก่อน ไม่จำเป็นต้องทำตามเพื่อนหรือค่านิยมของสังคม
โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์การไม่ป้องกันเวลาเพศสัมพันธ์ทำให้เสี่ยงติดโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ได้ เด็กควรได้รู้จักอุปกรณ์ป้องกันต่างๆ และวิธีใช้ที่ถูกต้อง เช่น ถุงยางอนามัยสำหรับเพศชายและเพศหญิง
ระวังการล่วงละเมิดทางเพศเด็กควรรู้ว่าสภาพการณ์แบบไหนทำให้ตนเองเสี่ยงที่จะตกอยู่ในอันตรายได้ เช่น การไปอยู่ในที่ลับตาหรือที่เปลี่ยว การติดต่อสื่อสารและนัดพบคนที่ไม่รู้จัก และหากไม่แน่ใจว่าตนกำลังถูกล่วงละเมิดทางเพศหรือเปล่า ก็ควรปรึกษาผู้ใหญ่โดยด่วน ผู้ใหญ่ควรแสดงออกให้เด็กรู้ว่า สามารถคุยเรื่องนี้กับผู้ใหญ่ได้เสมอ

หัวข้อ: สังคมและวัฒนธรรม (Society and Culture – C)

หัวข้อย่อยเนื้อหา
การเห็นคุณค่าของตนเองและผู้อื่นผู้ใหญ่ควรย้ำให้เด็กๆ มั่นใจว่า คนเรามีรูปร่าง หน้าตา สีผิว ลักษณะแตกต่างหลากหลายเป็นเรื่องปกติ ทุกคนล้วนมีคุณค่า และไม่มีใครดีหรือด้อยไปกว่าใคร ความตระหนักนี้จะทำให้เด็กเข้าใจธรรมชาติของร่างกายมนุษย์และเห็นคุณค่าของตัวเองและคนที่แตกต่างจากตนเอง
มาตรฐานทางสังคมเด็กควรได้สังเกตเห็นและวิพากษ์มาตรฐานความงามในสังคมและในสื่อที่รายล้อมพวกเขาอยู่ทุกวัน และรู้เท่าทันว่า ความสวยงามในอุดมคติเป็นสิ่งที่สังคมสร้างขึ้น เป็นผลผลิตจากทุนนิยมและระบบโครงสร้างอื่นๆ ซึ่งไม่ได้ชี้วัดคุณค่าของเขาจริงๆ 
เคารพคนทุกคนเท่าเทียมกันเด็กควรเข้าใจว่า คนไม่ว่าจะเพศอะไร รูปร่างแบบใด ล้วนเป็นคนเท่ากัน และควรได้รับการเคารพในฐานะมนุษย์เท่ากัน นอกจากนี้ เด็กก็ควรตระหนักด้วยว่า การไม่เคารพกัน เช่น ดูถูกคนที่มีรูปร่างแบบใดแบบหนึ่ง หรือเป็นเพศใดเพศหนึ่ง เป็นการกระทำที่ผิดกฎหมาย และอาจทำให้คนคนนั้นเกิดปัญหาด้านอารมณ์และสุขภาพจิตได้ 
การรู้เท่าทันสื่อออนไลน์เด็กๆ ในวัยนี้เข้าถึงข้อมูลในโลกออนไลน์ได้หลากหลายและเริ่มมีเพื่อนในอินเตอร์เน็ต จึงควรรู้จักระมัดระวังตนเมื่ออยู่ในโลกออนไลน์ด้วย เช่น  ไม่ให้ข้อมูลส่วนตัวกับคนที่ไม่รู้จัก และรู้วิธีสังเกตว่า ใครมีตัวตนจริงบ้าง ใครดูเหมือนจะเป็นมิจฉาชีพ 

วิธีพูดคุยกับเด็กๆ วัยพรีทีน

ผู้ใหญ่ควรศึกษาข้อมูลตามหัวข้อข้างต้น และเตรียมใจให้พร้อมคุยเรื่องเพศ โดยมองว่าเป็นเรื่องที่คุยได้ตามปกติ เหมือนการแนะนำเรื่องการใช้ชีวิตและสุขภาพด้านอื่นๆ ของเด็ก พยายามชวนคุยให้เหมือนเป็นเรื่องทั่วๆ ไป โดยสอบถามความเข้าใจและความเห็นของลูกก่อน จากนั้นจึงค่อยๆ เสริมความรู้และมุมมองเข้าไปตามที่คิดว่าจะเป็นประโยชน์กับเด็กๆ 

DOs and DONTs

✅ วางตัวเป็นเพื่อนๆ ที่เด็กคุยด้วยได้อย่างสบายใจและสนุกสนาน

✅ ทำตัวเป็นแบบอย่างในการเคารพเพื่อนมนุษย์อย่างเท่าเทียมกัน

✅ รับฟังเรื่องต่างๆ  ที่เด็กเล่าอย่างตั้งใจ และถามกลับเพื่อเรียนรู้ความคิด ความรู้สึก และความต้องการของเขาให้มากขึ้น

❌ ตัดสิน สั่งสอน ตำหนิ

❌ ห้ามนั่นห้ามนี้ (เช่น ห้ามมีแฟน ห้ามช่วยตัวเอง ห้ามมีเพื่อนในโลกออนไลน์) นอกจากจะห้ามไม่ได้แล้ว ยังจะทำให้เด็กไม่กล้าคุยเรื่องเหล่านี้ด้วย


ดูข้อมูลเพิ่มเติม

เกี่ยวกับแนวคิดและเทคนิคการพูดคุยทำความเข้าใจเด็กๆ ได้ที่

เพจ เลี้ยงลูกนอกบ้าน
บทความ เรื่องเพศคุยกันได้ไม่น่าอาย สอนได้ ง่ายนิดเดียว https://inskru.com/idea/-MOVh6eFf9iiRZ9oTnpL 
บทความ เรื่องเพศ ต้องพูด : รวมไอเดียการสอนเรื่องเพศ https://inskru.com/idea/-M8JIF081VOc7Q8SdPKe 

หนังสือและสื่อการสอนเพศศึกษา

เว็บไซต์รวมข้อมูลเรื่องเพศสำหรับเด็กและผู้ใหญ่  https://www.คุยเรื่องเพศ.com/ 
เว็บไซต์รวมข้อมูลหลักสูตรและนวัตกรรมการสอนเพศศึกษา  https://teenpath.net/ 
เว็บไซต์รวมข้อมูลเรื่องเพศสำหรับเด็กและผู้ใหญ่ (ภาษาอังกฤษ) https://sexogsamfund.dk/en/sex-body-gender 

ลิสต์หนังสือคู่มือการสอนเพศศึกษาสำหรับพ่อแม่

Sex Education for Parents คุยกับลูกเรื่องเพศศึกษา ให้เป็นวิชาที่ไม่ต้องรอครูสอน
คุยกับลูกเรื่องเพศ Sex education

ลิสต์หนังสือสำหรับเด็กวัยพรีทีน

เพศศึกษา : ชุดการ์ตูนความรู้ WhY? 

รีวิวหนังสือภาพต่างประเทศ สำหรับเด็กพรีทีนเกี่ยวกับเรื่องเพศ

รวมบทความรีวิว Children’s Books Out There เด็กข้างนอกนั้น เขาอ่านอะไรกัน: เรื่องเพศศึกษาและความหลากหลายทางเพศ 

แชร์ความเห็นกันหน่อย!