อ่านเพิ่ม: เพศวิถีและความหลากหลายทางเพศ

วิทยากร: หมอโอ๋ ผศ. พญ. จิราภรณ์ อรุณากูร กุมารแพทย์เวชศาสตร์วัยรุ่น โรงพยาบาลรามาธิบดี เจ้าของเพจเลี้ยงลูกนอกบ้าน

คำศัพท์น่ารู้สำหรับการพูดคุยเรื่องความหลากหลายทางเพศ

เพศสรีระ (sex) – รูปลักษณ์ทางชีวภาพของเพศ เช่น อวัยวะเพศ โครโมโซมเพศ ฮอร์โมนเพศ 

เพศสภาพ (gender) – ความรู้สึกถึงอัตลักษณ์ทางเพศ เกิดจากความรู้สึก จิตใจ สังคม และวัฒนธรรม

การแสดงออกและบทบาททางเพศ (sexual expression and role) – สิ่งที่บุคคลหนึ่งเลือกที่จะแสดงออกมา ผ่านการแต่งกาย การเลือกทำกิจกรรมอย่างใดอย่างหนึ่ง หรือเล่นบทบาทอย่างใดอย่างหนึ่งในความสัมพันธ์และในสังคม การแสดงออกและบทบาทของความเป็นชาย หญิง หรือเพศอื่นๆ เป็นเรื่องที่สังคมและวัฒนธรรมกำหนดขึ้นมา

รสนิยมทางเพศ (sexual orientation) – ความรู้สึกพึงพอใจทางเพศกับเพศใดๆ ก็ตาม โดยรสนิยมทางเพศแบบต่างๆ มีคำเรียก ดังนี้

Homosexual หมายถึง พอใจผู้มีเพศสรีระเดียวกัน

Heterosexual หรือ Straight หมายถึง พอใจผู้มีเพศสรีระตรงข้าม 

Bisexual หมายถึง พอใจกับเพศสรีระมากกว่าหนึ่งแบบ

Pansexual หมายถึง พอใจคนโดยไม่สนใจว่าบุคคลนั้นจะเป็นเพศอะไร

Asexual หมายถึง ไม่มีความรู้สึกทางเพศกับเพศใดเลย ซึ่งมีประมาณ 0.5-1% ของประชากร

เพศ คือ อะไรกันแน่

เพศเป็นสิ่งประกอบสร้างทางสังคม ที่ประกอบจาก

– ปัจจัยทางชีวภาพ (biological sex) หมายถึง  อวัยวะเพศที่บุคคลหนึ่งมีแต่แรกเกิด  

– อัตลักษณ์ทางเพศ (gender identity) หมายถึง ความรู้สึกภายในและการแสดงออก ว่าตนเองเป็นชาย หญิง หรืออื่นๆ   

– รสนิยมทางเพศ (sexual orientation) หมายถึง ความรู้สึกทางเพศต่อเพศใดๆ ก็ตาม

ดังนั้นเพศจึงถูกมองได้จากหลายแง่มุม ไม่ได้แบ่งออกเป็นแค่ชายและหญิงเท่านั้น

LGBTIAQN+ คืออะไร

อักษรย่อเหล่านี้มาจากคำเรียกอัตลักษณ์ทางเพศที่หลากหลาย แสดงให้เห็นถึงการตระหนักถึงเพศอื่นๆ นอกเหนือไปจากเพศหญิงและชาย โดยแต่ละตัวอักษรย่อจากคำดังนี้

L – Lesbian หญิงรักหญิง

G – Gay ชายรักชาย

B – Bisexual รักทั้งสองเพศ

T – Transexual คนข้ามเพศ หมายถึง คนที่เกิดมามีเพศสรีระหนึ่ง แต่รู้สึกว่าตนมีอัตลักษณ์ทางเพศอีกอย่างหนึ่ง

I – Intersex เพศกำกวม หมายถึง คนที่เกิดมามีอวัยวะเพศหรือมีโครโมโซมทั้งชายและหญิง  

A – Asexual หมายถึง คนที่ไม่มีความรู้สึกทางเพศกับเพศใดเลย

Q – Queer หมายถึง คนที่ยังรู้สึกว่าตนไม่ได้อยู่ในคำจำกัดความของเพศใดๆ เลย

N – Non-binary หมายถึง คนที่เชื่อว่า เพศไม่ควรถูกแบ่งเป็นเพียงชายหรือหญิง

+ – Plus หมายถึง คำนิยามความหลากหลายทางเพศที่นอกเหนือไปจากข้างต้น

ความหลากหลายทางเพศเกิดขึ้นจากอะไร

ยังไม่มีข้อสรุปแน่ชัดว่า ความหลากหลายทางเพศ เกิดจากอะไร แต่มีหลักฐานยืนยันว่า ความหลากหลายทางเพศอยู่ในทั้งสังคมมนุษย์ สัตว์ และสิ่งมีชีวิตหลายชนิด ในทุกช่วงประวัติศาสตร์ที่ผ่านมา 

นักวิชาการสันนิษฐานว่า ความหลากหลายทางเพศอาจเกิดจากปัจจัยทางชีวภาพ ได้แก่ ยีนส์ โครโมโซม ฮอร์ไมน และปัจจัยแวดล้อมขณะตั้งครรภ์ ไปจนถึงสภาพสังคมและวัฒนธรรม ปัจจุบันมีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ว่า ปัจจัยทางชีวภาพอาจมีผลต่อความหลากหลายทางเพศ มากกว่าปัจจัยเรื่องการเลี้ยงดู

การเปิดเผยตัวตน (coming out)

การกล้าแสดงออกตัวตนทางเพศอย่างเปิดเผย หมายถึง การได้แสดงความรู้สึกนึกคิดและความสนใจของตนออกมาอย่างอิสระ สิ่งนี้สำคัญอย่างมากต่อพัฒนาการด้านบุคลิกภาพและตัวตนไปจนถึงสุขภาพจิตของเด็กๆ เด็กที่มีอิสระในการใช้ชีวิตจะมีสุขภาพจิตดีกว่า และเสี่ยงเป็นโรคซึมเศร้าหรือฆ่าตัวตายน้อยกว่า

ยิ่งเด็กได้เปิดเผยตัวตนเร็วเท่าไหร่ ก็ยิ่งดีต่อสุขภาพจิตของเด็กมากขึ้นเท่านั้น อย่างไรก็ตาม การเปิดเผยตัวตนเป็นเรื่องที่ละเอียดอ่อนและต้องใช้เวลา เพราะอัตลักษณ์ทางเพศเป็นสิ่งที่ลื่นไหล เปลี่ยนไปตามประสบการณ์ เด็กๆ ควรรู้ว่า ตัวเองสามารถใช้เวลาสำรวจตัวตนของตัวเองได้มากเท่าที่ต้องการ ทุกคนควรได้เปิดเผยตัวตนเมื่อรู้สึกปลอดภัยและพร้อม ไม่ใช่ถูกบังคับ พ่อแม่ครูและคนรอบข้างควรช่วยเป็นพื้นที่ปลอดภัยให้เด็กๆ แสดงออกให้พวกเขารับรู้ว่า ไม่ว่าตัวตนของเขาจะเป็นอย่างไร เขาก็จะยังได้รับความรักโดยไม่มีเงื่อนไข การตระหนักได้ว่าพ่อแม่ ผู้ปกครอง และครูเป็นพื้นที่ปลอดภัย จะทำให้เด็กได้มีโอกาสสำรวจตนเอง ตัดสินใจ และกล้าเปิดเผยตัวตนในที่สุด

งานวิจัยพบว่า วัยรุ่นมีแนวโน้มจะเปิดเผยตัวตนกับเพื่อนมากกว่ากับพ่อแม่ ซึ่งเป็นเรื่องธรรมดา เพราะเด็กๆ มักจะเชื่อว่า เพื่อนสามารถยอมรับในตัวตนของเขาได้มากกว่า หากพ่อแม่ผู้ปกครองต้องการให้ลูกกล้าเปิดเผยตัวตนที่บ้าน ก็ต้องระวังไม่แสดงอาการเหยียดเพศ หรือแสดงความคาดหวังในสิ่งที่เด็กอาจไม่ได้เป็น เด็กๆ จึงจะเชื่อมั่นว่า พ่อแม่สามารถเข้าใจเขาได้ และกล้าที่จะพูดคุยกับพ่อแม่ตรงๆ

⚠️ ข้อควรระวัง – เมื่อเด็กเปิดเผยตัวตนแล้ว ต้องไม่นำเรื่องนี้ไปบอกคนอื่นๆ โดยพลการ ขอให้ผู้ใหญ่เคารพความเป็นส่วนตัวของเด็ก และให้โอกาสเด็กได้เตรียมความพร้อมที่จะเปิดเผยเรื่องนี้กับคนที่เขาไว้ใจด้วยตัวเอง

เตรียมตัวคุยกับเด็กเรื่องความหลากหลายทางเพศ

เมื่อพ่อแม่ผู้ปกครองคิดว่า ลูกอาจต้องการคุยเรื่องความหลากหลายทางเพศ หรือเป็นผู้มีความหลากหลายทางเพศ สิ่งที่ควรต้องทำก่อนเริ่มพูดคุยกับลูกเรื่องนี้คือ 

  1. คุยกับตัวเองก่อน – สำรวจความรู้สึกนึกคิดของตนเกี่ยวกับเรื่องนี้ หากลูกเป็นผู้มีความหลากหลายทางเพศ เรารู้สึกอย่างไร มีความคาดหวังอย่างไรกับลูก
  2. หาความรู้ให้มากขึ้น – ความหลากหลายทางเพศเคยถูกมองว่าเป็นเรื่องผิดปกติและเกิดจากการเลี้ยงดูที่บกพร่อง แต่ปัจจุบัน สังคมเริ่มรู้และยอมรับแล้วว่า ความหลากหลายทางเพศเป็นเรื่องปกติและไม่เกี่ยวข้องกับการเลี้ยงดู
  3. ปรับมุมมองและความคาดหวัง – อยู่กับความจริง สร้างความรู้สึกที่มั่นคงให้ตัวเองก่อนพูดคุยกับลูก
  4. ตระหนักถึงรักที่มีต่อลูก – ย้อนกลับมามองความรักที่พ่อแม่ผู้ปกครองมีต่อลูกอย่างไม่มีเงื่อนไขและไม่ขึ้นกับเพศ 

 🚩 เด็กไม่ได้เรียนรู้เรื่องความหลากหลายทางเพศผ่านคำสั่งสอน แต่จากมุมมอง ปฏิกิริยาและการปฏิบัติตนของผู้ใหญ่ที่มีความหมายต่อเขา หากพ่อแม่ผู้ปกครองแสดงให้เด็กเห็นว่า ตนเองมองเรื่องความหลากหลายทางเพศเป็นเรื่องปกติ และให้ความเคารพคนทุกเพศ เด็กๆ ก็จะซึบซับทัศนคติเช่นนั้น และรู้สึกปลอดภัยที่จะคุยเรื่องนี้กับพ่อแม่

วิธีพูดคุยกับเด็กเรื่องความหลากหลายทางเพศ

  1. รับฟังโดยไม่ตัดสิน ไม่ยัดเยียดมุมมองของตนเอง
  2. เข้าใจและยืนยันกับเด็กว่า ความหลากหลายทางเพศเป็นเรื่องปกติ ไม่ใช่โรค
  3. เข้าใจว่า อัตลักษณ์และรสนิยมทางเพศเป็นสิ่งลื่นไหล เกิดจากประสบการณ์ส่วนตัว และไม่จำเป็นต้องให้คำนิยามเสมอไป
  4. ไม่บังคับให้เด็กกลับไปเป็นเพศตามกำเนิด เพราะจะทำให้เกิดปัญหาทางสุขภาพจิตที่รุนแรงได้
  5. ช่วยเด็กสำรวจและรับมือผลกระทบจากอัตลักษณ์ทางเพศของตน เช่น ความเครียดและสับสนในตัวเองและการถูกรังแก
  6. ช่วยยืนยันกับเด็กว่า เขาเป็นเหมือนกับคนอื่นๆ และมีจุดแข็งที่น่าชื่นชมหลายอย่าง
  7.  ทำให้เด็กๆ มั่นใจว่า ไม่ว่าเขาจะเป็นใคร เป็นเพศไหน พ่อแม่ผู้ปกครองและครูก็จะอยู่ข้างเขาเสมอ

DOs and DONTs

✅ เปิดมุมมอง เข้าใจว่าความสุขของคนเราแตกต่างกัน การแต่งงาน มีบุตรสืบสกุลอาจไม่ได้เป็นความสุขสำหรับทุกคน

❌ แสดงอคติ เหยียดเพศ เช่น ให้ค่าชายเหนือกว่าหญิง หรือให้ค่าชายหญิงเหนือกว่าเพศอื่นๆ

❌ ตั้งเงื่อนไขให้กับการเป็นคนหลากหลายทางเพศ เช่น เป็นเพศอะไรก็ได้ ขอให้เป็นคนดี จะทำให้เด็กรู้สึกกดดันว่า ตัวเองต้องเป็นยอดมนุษย์ให้ได้ก่อน อัตลักษณ์ทางเพศของตนจึงจะได้รับการยอมรับ

การดูแลช่วยเหลือเด็กที่มีความหลากหลายทางเพศ

เมื่อเด็กๆ ในความดูแลรู้สึกสับสน วิตกกังวล ซึมเศร้าเพราะอัตลักษณ์ทางเพศของตน ขอให้ผู้ใหญ่เปิดโอกาสให้เด็กได้ระบายความรู้สึก และช่วยเด็กๆ ติดต่อแพทย์เฉพาะทาง 

ปัจจุบัน มีองค์กรมากมายพร้อมให้ความช่วยเหลือผู้มีความหลากหลายทางเพศ เช่น การให้คำปรึกษาเรื่องการปรับตัว ไปจนถึงเปลี่ยนแปลงร่างกายให้สอดคล้องกับความรู้สึกข้างใน เพื่อช่วยให้พวกเขาได้แสดงออกตามที่ปรารถนา และลดความทุกข์จากการเป็นเพศที่ไม่ต้องการจะเป็นลงได้

การให้บริการทางการแพทย์

ผู้ปกครองสามารถพาเด็กไปรับความช่วยเหลือทางการแพทย์ได้ โดยแพทย์จะประเมินภาวะทุกข์ใจจากเพศสภาพว่า มีความรุนแรงมากน้อยแค่ไหน ในบางกรณี แพทย์จะให้ยาหยุดฮอร์โมนเจริญเติบโตที่จะทำให้เด็กโตไปเป็นเพศที่ไม่ต้องการ เมื่อหยุดฮอร์โมนแล้ว ประมาณอายุ 16 ปี แพทย์จะให้ฮอร์โมนเพื่อยืนยันเพศ หรือที่เรียกว่า “ฮอร์โมนข้ามเพศ” ช่วยให้เด็กเติบโตไปมีเพศสรีระอย่างที่ต้องการ และในรายที่จำเป็น สามารถผ่าตัดเพื่อแปลงเพศได้ตั้งแต่อายุ 20 ปีบริบูรณ์ หรือหากมีอายุ 18 ปีขึ้นไป และยังไม่ถึง 20 ปี หากพ่อแม่ผู้ปกครองยินยอม ก็สามารถผ่าตัดแปลงเพศได้ 

รายชื่อสถานพยาบาลที่ให้ความช่วยเหลือผู้มีความหลากหลายทางเพศ

ศูนย์ Pride Clinic โรงพยาบาลบำรุงราษฎร์

SI-PRIDE คลินิกเพศหลากหลาย โรงพยาบาลศิริราช 

BKK Pride Clinic โรงพยาบาลสังกัดสำนักการแพทย์ กทม.

คลินิกสุขภาพเพศ (Gender Health Clinic โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย

คลินิกเพศหลากหลาย (Gen V Clinic)  โรงพยาบาลรามาธิบดี

คลินิกเลิฟแคร์ Love care center โรงพยาบาลตากสิน

คลินิกสุขภาพเพศหลากหลาย” LGBTQI+CLINIC โรงพยาบาลกลาง

คลินิกสุขภาพเพศหลากหลาย (LGBTQI+CLINIC) โรงพยาบาลสิรินธร

คลินิกสุขภาพเพศหลากหลาย (LGBTQI+CLINIC) โรงพยาบาลเจริญกรุงประชารักษ์

คลินิกสุขภาพเพศหลากหลาย (LGBTQI+CLINIC) โรงพยาบาลราชพิพัฒน์

คลินิกสุขภาพเพศหลากหลาย (BKK PRIDE CLINIC) ศูนย์บริการสาธารณสุข 16 แห่ง

1. ศูนย์บริการสาธารณสุข 3 บางซื่อ อาคาร 4 ชั้น 3 โทร.0-2587-0618 ต่อ 303

2. ศูนย์บริการสาธารณสุข 4 ดินแดง ชั้น 1 โทร.0-2246-1553 ต่อ 104

3. ศูนย์บริการสาธารณสุข 9 ประชาธิปไตย ชั้น 4 โทร.0-2282-0473 ต่อ 405

4. ศูนย์บริการสาธารณสุข  21 วัดธาตุทอง ชั้น 2 โทร.0-2391 -6082 ต่อ 206

5. ศูนย์บริการสาธารณสุข 22 วัดปากบ่อ ชั้น 3 โทร.0-2349-1816-7

6. ศูนย์บริการสาธารณสุข 23 สี่พระยา ชั้น 3 โทร.0-2233-6329 ต่อ 105

7. ศูนย์บริการสาธารณสุข 25 ห้วยขวาง อาคารข้างสำนักงานเขต ชั้น 2 โทร.0-2277-2660 ต่อ 204

8. ศูนย์บริการสาธารณสุข 26 เจ้าคุณพระประยุรวงศ์ ชั้น 2 โทร.0-2465-0014 ต่อ 203

9. ศูนย์บริการสาธารณสุข 28 กรุงธนบุรี ชั้น 3 โทร.0-2860-8210 ต่อ 311

10. ศูนย์บริการสาธารณสุข 29 ช่วง-นุชเนตร ชั้น 3 โทร.0-2476-6495-6 ต่อ 1311,1312

11. ศูนย์บริการสาธารณสุข 36 บุคคโล ชั้น 1 โทร.0-2468-5297

12. ศูนย์บริการสาธารณสุข  41 คลองเตย ชั้น 1 โทร.0-2249-1385, 0-2249-1376

13. ศูนย์บริการสาธารณสุข 43 มีนบุรี อาคาร 1 ชั้น 2 โทร.0-2540-5615 ต่อ 201

14. ศูนย์บริการสาธารณสุข 48 นาควัชระอุทิศ อาคารผู้ป่วยนอก ชั้น 1 โทร.0-2421-2147-9 ต่อ 602

15. ศูนย์บริการสาธารณสุข 61 สังวาลย์ ทัสนารมย์ ชั้น 3 โทร.0-2536-0163

16. ศูนย์บริการสาธารณสุข 64 คลองสามวา ชั้น 1 โทร.0-2548-0495


ดูข้อมูลเพิ่มเติม

เกี่ยวกับแนวคิดและเทคนิคการพูดคุยทำความเข้าใจเด็กๆ ได้ที่

เพจ เลี้ยงลูกนอกบ้าน
บทความ เรื่องเพศคุยกันได้ไม่น่าอาย สอนได้ ง่ายนิดเดียว https://inskru.com/idea/-MOVh6eFf9iiRZ9oTnpL 
บทความ เรื่องเพศ ต้องพูด : รวมไอเดียการสอนเรื่องเพศ https://inskru.com/idea/-M8JIF081VOc7Q8SdPKe 

รีวิวหนังสือภาพต่างประเทศ สำหรับเด็กและวัยรุ่น เกี่ยวกับความหลากหลายทางเพศ

รวมบทความรีวิว Children’s Books Out There เด็กข้างนอกนั้น เขาอ่านอะไรกัน: เรื่องเพศศึกษาและความหลากหลายทางเพศ 
รีวิว หนังสือคัมภีร์ สีรุ้ง https://bsereechaiporn.wixsite.com/booksoutthere/post/คัมภีร์สีรุ้ง-มือใหม่หัดมองความหลากหลายทางเพศ 

แหล่งข้อมูลเกี่ยวกับความหลากหลายทางเพศ ประสบการณ์-รสนิยมทางเพศที่หลากหลาย

แชนแนล I Kan Teacha Sex-Ed https://www.youtube.com/@TichaKanticha/videos 
คุณนิยามเพศตัวเองว่าอะไร? เมื่อเพศลื่นไหลกว่าที่กรอบสังคมกำหนด | The MATTER 
(Highlight) ความหลากหลายทางเพศเป็นเรื่องปกติและสวยงาม | ซีรีส์ Gender
การศึกษาไทยไม่เข้าใจ LGBT+
ประเทศไทย คือสวรรค์ของ LGBTQ ? จริงหรือเปล่า
LGBTQ+ สังคมไทยยอมรับแล้วจริงหรือ!? | People Inspire 
LGBTQ+ อยากได้อะไรอีก? ในเมื่อประเทศไทยเปิดกว้างขนาดนี้แล้ว
LGBTQ+ คืออะไร มาทำความเข้าใจความหลากหลายทางเพศ | หมอจริง DR JING 
ประเทศไทยในความหลากหลายทางเพศ 

แชร์ความเห็นกันหน่อย!