อ่านเพิ่ม: สร้างมุมเล่น พื้นที่ไหนก็เล่นได้

รับชม คอร์ส Play to Progress บทที่ 5 สร้างมุมเล่น พื้นที่ไหนก็เล่นได้

เมื่อผู้อำนวยการเล่นเห็นความสนใจของเด็กๆ แล้ว ก็ได้เวลาออกแบบมุมเล่นด้วยกันกับเด็กๆ สถานที่เล่นอาจจะเป็น คอนโด บ้าน สนามหน้าบ้าน หรือตะกร้าสำหรับหิ้วไปเล่นในสวยก็ได้ไม่จำกัด กระบวนการสร้างมุมเล่นกับเด็กๆ ด้วยหลัก 3 ส มีดังนี้

คำนึงถึงความสุขของเด็ก ความต้องการของเด็ก ความสนใจของเด็กตามวัยและพัฒนาการตามช่วงวัย สร้างพื้นที่ที่เด็กรู้สึกเป็นตัวของตัวเอง ไม่มีผิด ไม่มีถูก ปลอดภัยทั้งกายใจ เด็กกล้าหยิบของมาเล่น เล่นแล้วเกิดความสุขในใจ ผู้ใหญ่เองก็ต้องสร้างบรรยากาศแห่งความไว้วางใจ เป็นที่พึ่ง ให้คำปรึกษากับเด็กๆ ได้

นอกจากนี้ ก็ต้องคำนึงถึงความสุขของผู้ใหญ่ ไม่เครียด ไม่กังวลกับการหาของเล่นแพงๆ หายาก มาเสริมพัฒนาการเด็ก เพราะสามารถใช้สิ่งของรอบตัวมาเล่นกับเด็กๆ ได้อยู่แล้ว

ตามธรรมชาติของเด็กแล้ว พวกเขาเล่นอะไรก็ได้ตามจินตนาการ ผู้ใหญ่ไม่ควรไปจำกัดของเล่นและการเล่นที่ให้เด็กๆ ได้ เช่น ไม่ไประบุว่าของเล่นหรือการเล่นแบบนี้เหมาะกับเด็กหญิงหรือเด็กชายเท่านั้น การทำเช่นนั้นจะลดทอนความสร้างสรรค์ ลดทอนจินตนาการ ทำให้เด็กๆ เสียโอกาสที่จะพัฒนาทักษะที่หลากหลายและค้นหาความสนใจของตัวเอง 

การห้ามเด็กผู้หญิงปีนป่าย ห้ามเตะฟุตบอล หมายความว่า เรากำลังลดทอนศักยภาพของเด็กคนนั้นที่จะมีร่างกาย มีกล้ามเนื้อมัดเล็ก มัดใหญ่ที่แข็งแรง มีความมั่นใจ กล้าหาญ และได้รับผลประโยชน์ต่างๆ จากการออกกำลัง เช่น การนอนหลับที่ดีขึ้น มีสภาพจิตใจแจ่มใสขึ้น

การห้ามเด็กผู้ชายเล่นตุ๊กตา หมายความว่า เด็กคนนั้นกำลังขาดโอกาสที่จะบ่มเพาะความอ่อนโยน ทักษะทางภาษา และจินตนาการ 

การจำกัดไม่ให้เด็กร้องไห้ หมายความว่า เรากำลังตัดโอกาสเด็กไม่ให้รับรู้ความรู้สึกเจ็บ ปวด เศร้า ทุกข์ใจ 

นอกจากเปิดใจให้เด็กได้เล่นอย่างไม่จำกัดกรอบแล้ว ผู้อำนวยการเล่นยังทำให้พื้นที่สนุกสร้างสรรค์ขึ้นได้ ด้วยการหาอุปกรณ์เล็กๆ ที่ทำให้เด็กอยากค้นหา อยากทำอะไรใหม่ๆ เช่น และสร้างความรู้สึกเป็นเจ้าของมุมเล่นนั้น ด้วยการให้เด็กอาจวาดรูปแนะนำหรืออธิบายพื้นที่ แล้วนำไปแปะที่มุมของเขา เมื่อเด็กรู้สึกเป็นเจ้าของก็จะร่วมดูแล ทำความสะอาด จัดแจงให้ดูเป็นระเบียบ

ชวนเด็กๆ มาออกแบบการเล่น โดยให้เด็กนำ ผู้ใหญ่หนุน กล่าวคือให้เด็กเลือกและเริ่มเล่นเอง จากนั้นเมื่อรู้สึกวางใจพอเด็กจะมาชวนผู้ใหญ่ไปเล่นด้วย ขอให้ผู้ใหญ่มอบเวลาและกล้าที่จะเล่น กลับไปเป็นเด็กอีกครั้ง แต่หากเด็กๆ ต้องการเล่นกันเอง หรือเล่นคนเดียว ก็ปล่อยให้เขาได้ตามสะดวก โดยมีผู้ใหญ่พร้อมช่วยเหลือหรือเข้าไปเล่นด้วยถ้าเด็กต้องการ

ไอเดียจัดมุมเล่น

เครือข่าย เล่นเปลี่ยนโลก (Let’s Play More) ได้เสนอมุมหลากหลายรวม 19 มุมที่ผู้อำนวยการเล่นที่บ้านและสถานเลี้ยงเด็กต่างๆ สามารถเลือกไปปรับใช้ตามสะดวก ดังนี้

มุมฟองสบู่และแป้งมายากล
อุปกรณ์: สบู่ ขดลวดสำหรับเป่าฟอง 
วิธีเล่น: ใช้ขดลวดจิ้มสบู่ หรือทำมือเป็นวงกลมจุ่มฟอง แล้วเป่าก็ได้ 
ประโยชน์: พัฒนาความรู้ทางวิทยาศาสตร์ ทักษะการสังเกต ทดลอง
มุมเชือกฟาง
อุปกรณ์: เชือกฟาง ห้อง
วิธีเล่น: โยงเชือกฟางรอบห้อง ให้เด็กลองมุด ลอด ข้ามโดยไม่โดนเชือก
ประโยชน์: เด็กได้ออกแบบการเล่นหลากหลาย พัฒนาความคิดสร้างสรรค์
มุมเล่นขายของ
อุปกรณ์: วัสดุรอบตัวเช่น ใบไม้ แทนจานรอง ใช้ช้อนส้อมขุดดินเป็นหลุมเหมือนขายขนมครก ฯลฯ ตามแต่จะสร้างสรรค์ 
วิธีเล่น: เล่นบทบาทสมมติว่ากำลังขายของกับเด็กๆ
ประโยชน์:  พัฒนาความคิดสร้างสรรค์และทักษะการสื่อสาร
มุมถ้ำหรือมุมสงบ
อุปกรณ์: กระโจม ผ้า ไม้ หมอน หรือกล่องใบใหญ่ๆ เจาะทางเข้า
วิธีเล่น: ตั้งกระโจมหรือกล่องไว้ในพื้นที่ไม่ไกลสายตาผู้ใหญ่ 
ให้เด็กเข้าไปอยู่ข้างในเพื่อเล่นตามลำพัง นอนหลับพักผ่อน อ่านหนังสือ สงบจิตใจ
ประโยชน์: เด็กได้ใช้เวลาอยู่กับตัวเอง และฟังความรู้สึกตัวเอง
มุมสวนครัว 
อุปกรณ์: กระถางหรือพื้นที่เพาะปลูกเล็กๆ เมล็ดพันธุ์ อุปกรณ์ทำสวนครัว
วิธีเล่น: ให้เด็กได้ปลูกผักในบริเวณที่จัดไว้ให้
ประโยชน์: เด็กได้สังเกตการเจริญเติบโตของต้นไม้ เกิดแรงบันดาลใจที่จะกินผักที่ปลูกเอง มีวินัยที่จะดูแลต้นไม้อย่างสม่ำเสมอ รู้จักรอคอยอย่างใจเย็น
มุมทำอาหาร
อุปกรณ์: อุปกรณ์ครัวที่ปลอดภัยสำหรับเด็ก วัตถุดิบทำอาหาร
วิธีเล่น: แนะนำวัตถุดิบ วิธีการทำ แล้วให้เด็กได้ร่วมทำอาหารง่ายๆ ไปกับผู้ใหญ่ เช่น ไข่เจียว ผัดผัก 
ระหว่างทำสามารถให้เด็กลองชิม ลองดมกลิ่นไปด้วย เมื่อเสร็จแล้วก็เช็ดล้างและเก็บอุปกรณ์ด้วยกัน
ประโยชน์: ฝีกความมั่นใจ และทักษะการทำอาหารด้วยตัวเอง 

* คำแนะนำ: ให้เด็กใช้มีดได้ตั้งแต่ 5-6 ขวบ โดยเริ่มจากมีดปลายมน และการหั่นสิ่งที่ง่ายไปสู่การหั่นของที่หั่นยาก โดยดูความมั่นใจและมั่นคงของเด็กเป็นหลัก เมื่อใช้มีดได้อย่างมั่นใจ ระมัดระวังดีแล้ว ก็ให้ใช้มีดที่คมขึ้นได้
มุมกล่อง
อุปกรณ์: กล่องขนาดเล็ก กลาง ใหญ่
วิธีเล่น: ให้เด็กได้ต่อกล่องหรือตัดกล่องทำบ้าน ทำหอคอย รถยนต์ หรือบ้านแมว (สำหรับบ้านที่มีแมว) เมื่อเล่นเสร็จบอกให้เด็กนำกล่องมาวางซ้อนกันให้เรียบร้อยเป็นที่ทาง จะได้หยิบเล่นได้ง่ายในครั้งต่อไป
ประโยชน์: พัฒนาความคิดสร้างสรรค์
มุมทราย
อุปกรณ์: ทรายละเอียด (ทรายก่อสร้าง) ภาชนะอุปกรณ์เล่นทราย หรือไปชายหาด
วิธีเล่น: ให้เด็กๆ ใช้อุปกรณ์เล่นกับทราย ทำเมือง ทำปราสาท ทำทางน้ำ ฯลฯ ตามต้องการ
ประโยชน์: เสริมจินตนาการ ความคิดสร้างสรรค์ สมาธิ และพัฒนากล้ามเนื้อมัดใหญ่มัดเล็ก
มุมโคลน 
อุปกรณ์: แอ่งโคลนในบริเวณบ้าน หรือพาเด็กไปเล่นตามทุ่งนา  
วิธีเล่น: ปล่อยเด็กเล่นย่ำ ขยำโคลนเต็มที่ 
ประโยชน์: พัฒนาร่างกาย และได้ปลดปล่อย ผ่อนคลายจิตใจผ่านความนุ่มของดิน
มุมน้ำ
อุปกรณ์: ทำบ่อ เตรียมอ่างน้ำ ถังน้ำ หรือสายยาง กรวยกรอกน้ำ ท่อน้ำ
วิธีเล่น: ให้เด็กได้เล่นน้ำเต็มที่ นั่งแช่น้ำ รับรู้ความเย็นความอุ่นที่ทำให้สบาย ทดลองกรอกน้ำให้ไหลจากที่สูงมาต่ำ พ่นน้ำเป็นละอองฝอยด้วยสายยาง หรืออาจให้เด็กรดน้ำต้นไม้ หรือขัดล้างอะไรไปด้วยขณะเล่นน้ำ 
ประโยชน์: ช่วยให้ผ่อนคลาย ได้ปลดปล่อย “วารีบำบัด” บำบัดเด็กสมาธิสั้นได้
มุมดนตรี
อุปกรณ์: ถัง จานและอุปกรณ์พลาสติกหรือสเตนเลส ไม้เคาะ ช้อน ตะเกียบ ไม้กวาด
วิธีเล่น: ให้ไม้เคาะอุปกรณ์ต่างๆ ให้เกิดจังหวะและทำนอง เล่นบทบาทสมมติเป็นวงดนตรี
ประโยชน์: เรียนรู้เรื่องเสียงที่หลากหลาย ออกแบบและประดิษฐ์ของเล่นใหม่ๆ ได้เอง
มุมประสาทสัมผัส
อุปกรณ์: ของที่มีรอบๆ บ้าน เช่น ถุงกรอบแกรบ ของนุ่มๆ 
วิธีเล่น: ให้เด็กได้สัมผัสของหลายๆ แบบ หรือนำของชิ้นหนึ่งไปซ่อนแล้วให้เด็กหา
ประโยชน์: พัฒนาประสาทสัมผัสและการรับรู้ลักษณะของวัตถุเช่น สี เสียง ผิวสัมผัส กลิ่น ฯลฯ
มุมแต่งตัวแฟนซี
อุปกรณ์: เสื้อผ้าพ่อแม่ พี่น้อง ชิ้นผ้า
วิธีเล่น: ให้เด็กทั้งหญิงชายได้แต่งกายตามชอบ เป็นตัวละครต่างๆ หรือเป็นอะไรก็ได้ตามจินตนาการ
ประโยชน์: เสริมความกล้าแสดงออก พัฒนาการด้านสังคม และการอยู่ร่วมกัน
มุมช่าง
อุปกรณ์: อุปกรณ์การช่างที่บ้าน เศษไม้ กิ่งไม้รอบๆ บ้าน
วิธีเล่น: ให้เด็กได้ลองใช้ค้อนขนาดเล็กตอกตะปูลงในไม้ ทำงานประดิษฐ์ง่ายๆ เช่น แก้วใส่ปากกา
ประโยชน์: เสริมความกล้าและมั่นใจในการใช้อุปกรณ์ พัฒนาสมาธิ ส่งเสริมจินตนาการ
มุมศิลปะ
อุปกรณ์: สี ผ้าใบ กระดาษ และอุปกรณ์ศิลปะอื่นๆ 
วิธีเล่น: ให้เด็กได้วาดภาพ ระบายสี ผสมสี ประดิษฐ์ ร้อยลูกปัด ทำเปเปอร์มาเช งานถักทอ ฯลฯ
ประโยชน์: ส่งเสริมจินตนาการ สมาธิ ความเข้าใจและยอมรับความต้องการที่หลากหลายของสมาชิกในบ้าน และเคารพพื้นที่แสดงออกทางศิลปะ
* คำแนะนำ: บ้านที่ไม่ให้เด็กวาดรูปบนผนัง ขอให้ทำข้อตกลงกับเด็กก่อนว่า ให้วาดลงบนกระดาษแผ่นใหญ่ที่เตรียมไว้ให้ แล้วค่อยเอากระดาษไปติดที่ผนังทีหลังได้
มุมรีไซเคิล
อุปกรณ์: ท่อพีวีซี ยางล้อ ของที่ไม่ใช้แล้ว ชำรุดแล้ว ฯลฯ
วิธีเล่น: ให้เด็กๆ ได้ใช้อุปกรณ์เล่นตามจินตนาการ เช่น เอาลูกแก้วมาไหลบนราง เล่นตีล้อ 
ประโยชน์: เสริมจินตนาการ ความคืดสร้างสรรค์ ฝึกแก้ปัญหา คิดวิเคราะห์ ความเข้าใจเหตุและผล
มุมธรรมชาติ
อุปกรณ์: พื้นที่ธรรมชาติ เช่น ลอมฟาง ไร่นา สวน 
วิธีเล่น: ให้เด็กเล่นกระโดดบนกองฟาง ปีนต้นไม้ จับปลา เล่นโคลน ปลูกข้าว ฯลฯ
ประโยชน์: ช่วยให้เด็กสังเกตธรรมชาติรอบตัว ได้สำรวจ ค้นหา เรียนรู้การเปลี่ยนแปลงของธรรมชาติ 
มุมมองจากที่สูง
อุปกรณ์: ต้นไม้ อุปกรณ์ปีนป่าย โหน
วิธีเล่น: ติดตั้งอุปกรณ์ปีนป่ายและทางเดินระหว่างต้นไม้ ให้เด็กได้ปีน โหน และมองจากที่สูง
ประโยชน์:  เด็กจะได้เห็นมุมมองที่กว้างไกลขึ้น เห็นสิ่งหลากหลายที่อยู่ไกลออกไป
มุมธรรมชาติ 
อุปกรณ์:  กาว ตะปู ใบตอง กาบกล้วย และวัสดุธรรมชาติอื่นๆสำหรับทำงานประดิษฐ์
วิธีเล่น: ให้เด็กหาของตามธรรมชาติมาใช้ทำงานประดิษฐ์ในบ้าน เช่น ม้าก้านกล้วย ตุ๊กตาเศษไม้ ไม้โก๋งเก๋ง (ไม้ต่อขา) ดาบไม้ไผ่ ฯลฯ
ประโยชน์: เสริมจินตนาการ ความคิดสร้างสรรค์ สร้างความภูมิใจที่ได้สร้างของเล่นเอง

ดูข้อมูลเพิ่มเติม

เกี่ยวกับการเล่นอิสระและการเล่นกิจกรรมได้ที่

เพจ โรงเล่น พิพิธภัณฑ์เล่นได้ 

เพจ Let’s play more เล่นเปลี่ยนโลก 

เว็บไซต์http://www.letsplaymore.org

แชร์ความเห็นกันหน่อย!