อ่านเพิ่ม: หันหน้าคุยเรื่องเพศ

ตอน: หันหน้าคุยเรื่องเพศ

วิทยากร: หมอโอ๋ ผศ. พญ. จิราภรณ์ อรุณากูร กุมารแพทย์เวชศาสตร์วัยรุ่น โรงพยาบาลรามาธิบดี เจ้าของเพจเลี้ยงลูกนอกบ้าน

สาเหตุที่ต้องคุยกับเด็กๆ เรื่องเพศ

เรื่องเพศเป็นเรื่องธรรมชาติและเกี่ยวข้องกับคนทุกเพศวัย เด็กๆ เองก็ซึมซับเรียนรู้เรื่องข้อมูลและค่านิยมต่างๆ ที่เกี่ยวกับเพศจากผู้ใหญ่และสังคมรอบตัวตั้งแต่เล็ก เราจึงควรต้องสื่อสาร และรู้ว่าจะสื่อสารกับพวกเขาอย่างไร จึงจะทำให้เด็กๆ เติบโตไปมีสุขภาวะทางเพศที่ดี โดยเป้าหมายการคุยเรื่องเพศกับเด็กๆ มีสี่ข้อหลักได้แก่

– ให้ข้อมูลความรู้

– ปลูกฝังทัศนคติเชิงบวกต่อเพศต่างๆ

– ปูพื้นฐานการสร้างความสัมพันธ์ที่ดี

– ฝึกให้มีความรับผิดชอบต่อทางที่เลือก

คนที่มีสุขภาวะทางเพศ (sexual well-being) ที่ดี…

หมายถึง คนที่มีชีวิตทางเพศที่เป็นเป็นสุขและปลอดภัย ซึ่งมีลักษณะดังนี้

– รู้สึกดีกับร่างกายตนเอง

– เข้าใจการเปลี่ยนแปลงของร่างกาย

– เข้าใจในเพศวิถีของทั้งตนเองและผู้อื่น

– มีทัศนคติเชิงบวกต่อเพศต่างๆ

– มีทักษะในการตัดสินใจเลือก ปฏิเสธสิ่งที่ไม่ต้องการ และสื่อสารเรื่องเพศ

– มีองค์ความรู้ที่สำคัญและจำเป็นในการตัดสินใจต่างๆ

สุขภาวะทางเพศของแต่ละคน เกิดขึ้นจากปัจจัย 5 อย่าง ได้แก่

พัฒนาการของมนุษย์ (Human Development – H) หมายถึง พัฒนาการด้านร่างกาย จิตใจ และสมองที่แตกต่างกันในแต่ละช่วงวัย 

ความสัมพันธ์ (Relationship – R) หมายถึง ความสัมพันธ์รูปแบบต่างๆ ที่เปลี่ยนแปรไปในแต่ละช่วงวัย

ทักษะชีวิตที่สำคัญ (Personal Skills – P) หมายถึง การเลือกและแก้ปัญหาเรื่องเพศในแต่ละช่วงวัย

สุขภาวะทางเพศ (Sexual Health – S) หมายถึง สุขภาวะและพฤติกรรมทางเพศที่ดีในแต่ละช่วงวัย

สังคมและวัฒนธรรม (Society and Culture – C) หมายถึง สังคมและวัฒนธรรมที่กำกับแนวปฏิบัติและความนึกคิดของผู้คนในสังคมเรื่องเพศ

เมื่อไหร่ต้องคุยเรื่องเพศ 

การคุยเรื่องเพศไม่จำเป็นต้องเกิดขึ้นในคาบสุขศึกษา หรือรอให้เกิดสถานการณ์พิเศษใดขึ้นมาสักอย่างแล้วค่อยหยิบยกมาคุย แต่ควรคุย เมื่อลูกอยากรู้ เมื่อลูกน่ารู้ และเมื่อลูกต้องรู้

เมื่อลูกอยากรู้ – มีคำถามที่เกี่ยวกับเพศ ไม่ว่าจะเป็นเรื่อง “หนูเกิดมาได้อย่างไร” หรือเรื่องอื่นๆ ให้ตั้งใจตอบคำถามไม่ว่าจะรู้คำตอบหรือไม่ จะทำให้เด็กเข้าใจว่า การคุยเรื่องเพศเป็นเรื่องปกติที่ไม่ต้องหลีกเลี่ยง

เมื่อลูกน่ารู้ – คือเมื่อมีกรณีที่ควรให้ความสนใจเกิดขึ้น เช่น มีข่าวการล่วงละเมิดทางเพศ มีประเด็นถกเถียงกันเรื่องค่านิยมทางเพศในสังคม ผู้ใหญ่สามารถหยิบเรื่องเหล่านี้มีพูดคุยกันในบ้านได้

เมื่อลูกต้องรู้ – เพราะกำลังเข้าสู่วัยที่จะได้รู้จักความสัมพันธ์แบบใหม่ๆ เช่น จะมีแฟน มีเพศสัมพันธ์ ฯลฯ ผู้ใหญ่ควรให้ข้อมูลเกี่ยวกับการรับมือเรื่องเหล่านี้ได้ ไม่ว่าจะเป็นการป้องกันโรคติดต่อ การฝึกทักษะปฏิเสธ การคุมกำเนิด เป็นต้น

เรื่องเพศ ต้องคุยอะไรบ้าง

ค่านิยมและวิถีปฏิบัติเรื่องเพศอยู่รายรอบตัวเราทุกคนและเกี่ยวข้องกับชีวิตคนทุกช่วงวัย ผู้ใหญ่ควรที่จะสังเกตแง่มุมเรื่องเพศที่ละเอียดอ่อนและเกี่ยวพันกับชีวิตของเด็กวัยต่างๆ รวมถึงทำความเข้าใจพัฒนาการด้านร่างกาย จิตใจ และความนึกคิดของเด็กๆ เพื่อสื่อสาร ให้ความรู้ และฝึกทักษะที่จำเป็นให้เหมาะกับเด็กแต่ละช่วงวัย เช่น

ช่วงวัยตัวอย่างประเด็น
เด็กเล็กร่างกาย ความแตกต่างระหว่างชายหญิง การปฏิบัติตัว การทำความสะอาดร่างกาย ดูแลตนเอง ปกป้องตนเองจากการล่วงละเมิด
เด็กโตการสร้างและรักษาความสัมพันธ์ การตัดสินใจเรื่องเพศสัมพันธ์ การดูแลตนเองเพื่อให้มีเพศสัมพันธ์ได้อย่างปลอดภัย การคุมกำเนิด การยุติการตั้งครรภ์ เรื่องเพศที่เกี่ยวข้องกับจิตใจ เพศวิถี รสนิยมทางเพศ

หัวใจสำคัญของการคุยเรื่องเพศกับเด็กๆ 

คือ “การฟังด้วยหัวใจ” เพื่อทำความเข้าใจความรู้สึกนึกคิดของเด็กๆ เกี่ยวกับเรื่องต่างๆ ขอให้ผู้ใหญ่ให้ความสำคัญกับสิ่งที่เด็กกำลังพูด สบตาและมองเขาเพื่อจับความรู้สึกให้ได้อย่างเต็มที่ ขณะเดียวกันก็ให้สังเกต “อาการเผลอ” ของตัวเอง เช่น 

เผลอตัดสิน – ด่วนคิดไปก่อนว่า เด็กถามเพราะต้องการทำอะไรบางอย่างที่ผู้ใหญ่มองเองว่า ไม่ดี

เผลอแทรกถาม – การถามทำให้เด็กไม่ได้เล่าสิ่งที่ตัวเองอยากจะเล่าจริงๆ เพราะต้องคอยตอบสิ่งที่ผู้ใหญ่อยากจะรู้

เผลอสั่งสอน/ปลอบใจ – เด็กอาจแค่อยากเล่าเรื่องให้ฟัง แต่ผู้ใหญ่กลับเห็นเป็นเรื่องใหญ่จนเกิดไป ทำให้รีบสั่งสอนหรือปลอบใจ ซึ่งอาจทำให้เด็กรู้สึกไม่สนุกกับการเล่าเรื่องที่เขาเห็นว่าเป็นเรื่องทั่วๆ ไปให้ผู้ใหญ่ฟัง

เผลอแย่งซีน – ผู้ใหญ่เอาเด็กหรือยุคสมัยของเด็ก มาเปรียบเทียบกับวัยเด็กของตัวเอง แทนที่จะได้ฟัง ก็กลายเป็นแย่งเด็กเล่าเรื่องของตัวเองไปหมด

ลองสังเกตการฟังของตัวเองว่าเป็นระดับใด

ระดับ 1 – ฟังผ่านหู คือ ฟังแล้วรีบตอบสนองปัดๆ ไปเฉยๆ โดยไม่สานต่อบทสนทนา

ระดับ 2 – ฟังผ่านหัว คือ ฟังแล้วคิดตัดสินทันที ทำให้อาจตอบกลับไปในเชิงสั่งสอน ห้าม เตือน

ระดับ 3 – ฟังผ่านใจ คือ ฟังเพื่อให้เข้าใจว่า ผู้พูดคิดและรู้สึกอะไรจึงได้พูดสิ่งนั้นออกมา ทำให้ตอบสนองกลับไปด้วยการถามไถ่ความคิด ความรู้สึก 

ระดับ 4 – ฟังความต้องการ คือ ฟังเพื่อให้เข้าใจความต้องการของผู้พูด และตอบสนองได้ตรงกับที่เขาต้องการ ซึ่งจะทำให้ผู้พูดเกิดความรู้สึกเชิงบวก และอยากจะพูดคุยสนทนาต่อไปอีกในภายภาคหน้า

สิ่งที่ผู้ใหญ่ต้องฝึกฝนเพื่อคุยเรื่องเพศกับเด็กๆ

การปรับทัศนคติของผู้ใหญ่เอง – ทำใจยอมรับว่าทัศนคติและค่านิยมต่างๆ ย่อมเปลี่ยนไปตามเวลา ควรต้องเปิดใจรับฟังความคิดเห็นที่แตกต่างออกไปของเด็กๆ

ทักษะการเข้าหา รับฟัง และตั้งคำถาม – ทักษะนี้ฝึกได้ เริ่มจากการรับฟังเพื่อทำความเข้าใจว่า เด็กๆ รู้สึกและคิดเห็นอย่างไร เคารพความคิดความรู้สึกของพวกเขา หาวิธีพูดคุยถามไถ่ด้วยความปรารถนาดีและไม่ตัดสิน

องค์ความรู้ – หมั่นหาความรู้จากโลกออนไลน์ เพื่อนำไปคุยกับเด็กๆ

วิธีเตรียมตัวก่อนพูดคุยเรื่องเพศกับเด็กๆ 

  1. เตรียมตัวเองให้อยู่ในสภาพผ่อนคลาย 
  2. เตรียมเปิดใจรับฟัง เปิดกว้างต่อมุมมองที่แตกต่าง
  3. ออกไปศึกษาเรียนรู้โลกของเด็กๆ ดูว่า พวกเขาให้คุณค่ากับอะไร อยากรู้เรื่องอะไร เชื่ออะไร ไม่เชื่ออะไร

4. พยายามตั้งคำถามทั้งกับเด็กๆ และกับตัวเอง แทนการสั่งสอนแนะนำ เพื่อให้เด็กๆ ในฝึกกระบวนการคิด และเพื่อให้ตัวเองได้ปรับเปลี่ยนความคิดให้เติบโตสอดคล้องกับความเปลี่ยนแปลงของโลก

5. เปิดใจให้สามารถยอมรับอย่างตรงไปตรงมาว่า ตนเองไม่รู้เรื่องอะไร เและไม่มีใครรู้ไปหมดทุกเรื่อง เด็กๆ เองก็ต้องเรียนรู้จากผู้ใหญ่ว่า การไม่รู้เป็นเรื่องธรรมดา และเมื่อไม่รู้ก็ต้องไปหาข้อมูลเพิ่มเติม

  1. เปิดใจยอมให้เด็กได้เลือกเส้นทางด้วยตัวเอง แทนที่จะห้ามหรือบอกให้ทำอะไร ให้เปลี่ยนเป็นชวนกันคิดประเมินข้อดีข้อเสีย แม้สิ่งที่เด็กเลือกอาจไม่ถูกใจผู้ใหญ่ แต่หากตัวเลือกนั้นไม่อันตราย เด็กก็ควรต้องได้เรียนรู้จากการตัดสินใจของตนเอง
  2. เคารพความเป็นส่วนตัวของเด็ก ไม่นำเรื่องที่เด็กคุยกับตนไปพูดต่อ อันจะเป็นการบ่อนทำลายความเชื่อใจของเด็กได้ 

ดูข้อมูลเพิ่มเติม

เกี่ยวกับแนวคิดและเทคนิคการพูดคุยทำความเข้าใจเด็กๆ ได้ที่

เพจ เลี้ยงลูกนอกบ้าน
บทความ เรื่องเพศคุยกันได้ไม่น่าอาย สอนได้ ง่ายนิดเดียว https://inskru.com/idea/-MOVh6eFf9iiRZ9oTnpL 
บทความ เรื่องเพศ ต้องพูด : รวมไอเดียการสอนเรื่องเพศ https://inskru.com/idea/-M8JIF081VOc7Q8SdPKe 

แชร์ความเห็นกันหน่อย!