อ่านเพิ่ม: เด็กอยู่ที่ใดในโลกศิลปะ

ตอน: เด็กอยู่ที่ใดในโลกศิลปะ
วิทยากร: ครูมอส อนุพันธ์ พฤกษ์พันธ์ขจี จิตรกรและนักระบายสีบำบัดมนุษยปรัชญา 

แนวคิดการศึกษาศิลปะ ตามทฤษฎีศิลปะด้านใน

ศิลปะด้านในเชื่อว่า ศิลปะอยู่ภายในมนุษย์ตั้งแต่แรกเกิดไปจนตลอดชีวิต

มนุษย์ทุกคนเรียนรู้ทุกสิ่ง ไม่ว่าจะตนเอง โลก หรือศิลปะ ผ่าน มือ ใจ และสมอง (Hands Heart Head— 3H) 

– มือ หมายถึงการลงมือทำ รวมไปถึงสัมผัสต่างๆ ทั้งการมองเห็น ได้กลิ่น ได้ยิน ได้ลิ้มรส ความรู้สึกร้อนเย็น ความรู้สึกสมดุล ความรู้สึกได้รับการโอบกอด ฯลฯ

– ใจ หมายถึงความรู้สึก 

– สมอง หมายถึง ความนึกคิด 

โดยมนุษย์จะมีการแสดงออกเพื่อเรียนรู้และแสดงถึงสิ่งที่ได้เรียนรู้ในสามระดับขั้น 

ได้แก่ การแสดงออกถึงเจตจำนง ความรู้สึก และความคิด (Will Feel Think) ตามลำดับ 

การเรียนรู้และการแสดงออกแบบต่างๆ มีความสัมพันธ์กับพัฒนาการตามช่วงวัย กิจกรรมที่จัดให้เด็กทำ จึงจะต้องส่งเสริมการเรียนรู้และรับรู้สัมผัสต่างๆ ให้เหมาะสมกับช่วงพัฒนาการของเด็ก

สัมผัสต่างๆ ที่ทฤษฎีศิลปะด้านในเน้นให้เด็กได้รับ มีดังนี้

ประเภทสัมผัสที่ศิลปะด้านในเน้นประเภทกิจกรรมศิลปะส่งเสริมสัมผัส
สัมผัสของการโอบกอด (sense of touch) การสัมผัส การปฏิสัมพันธ์อย่างรักใคร่ที่บ้าน โรงเรียน และในสังคม ไปจนถึงการได้สัมผัสธรรมชาติรอบตัว เช่น ก้อนหิน ดินทราย ใบไม้ เปลือกไม้ ฯลฯ รวมทั้งการสร้างสรรค์สิ่งต่างๆ ผ่านการทำงานศิลปะและการประดิษฐ์ 
สัมผัสแห่งชีวิต (sense of life) การเชื่อมโยงตนเองกับธรรมชาติ การแสดงออกผ่านศิลปะ และศึกษาปรัชญา จริยศาสตร์ และเรื่องทางจิตวิญญาณ ซึ่งนำไปสู่การเข้าใจตนเอง เข้าใจผู้อื่น และเข้าใจเป้าหมายและความหมายของชีวิต
สัมผัสของการเคลื่อนไหว (sense of movement) การวิ่งเล่น เต้นรำกับเพื่อนๆ และหยิบจับของต่างๆ มาเล่น ไปจนถึงกิจกรรมที่ทำให้เห็นการเคลื่อนไหว เปลี่ยนแปลงภายในและภายนอก เช่น วันเวลา ฤดูกาล วัฏจักรธรรมชาติรอบตัว
สัมผัสของความสมดุล (sense of balance) การเล่นที่เน้นการทรงตัว เช่น เดินบนก้อนหินข้ามลำน้ำ ไปจนถึงกิจกรรมสร้างความสมดุลให้ชีวิต เช่น การจัดเวลาทำกิจกรรมต่างๆ ให้สมดุล และการทำกิจกรรมที่ทำให้ได้สงบจิตใจพิจารณาสิ่งต่างๆ อย่างผ่อนคลาย 

พัฒนาการของเด็ก ตามทฤษฎีศิลปะด้านใน แบ่งออกเป็นขั้นใหญ่ๆ ดังนี้

ช่วงวัยช่วงพัฒนาการหลัก ลักษณะพัฒนาการ
0-7 ปี Willเพลิดเพลินกับการเล่นและเคลื่อนไหวร่างกายเพื่อทดลองทำสิ่งต่างๆ ที่สนใจ โดยเฉพาะการทำตามผู้ใหญ่ เช่น เล่นทำอาหาร เล่นบทบาทสมมติ
7-14 ปี Feelมีอารมณ์ความรู้สึกหลากหลายมากมาย
14-21 ปีThinkใช้ความคิดอย่างมาก

พัฒนาการทางศิลปะด้านการวาดภาพ (drawing) ของเด็ก ตามทฤษฎีศิลปะด้านใน

ในช่วง 0-7 ขวบ เด็กจะแสดงออกโดยเน้นเจตจำนง หรือความอยากทดลองทำสิ่งต่างๆ อย่างอิสระ เป็นหลัก ผู้ใหญ่ควรให้เด็กได้ทดลองทำสิ่งที่เขาสนใจอย่างเต็มที่ และพยายามไม่เข้าไปแทรกแซง หรือรบกวนเขาให้หลุดออกจากสมาธิจดจ่อทำสิ่งที่ต้องการจะทำ โดยพัฒนาการการวาดภาพของเด็กในวัยนี้แบ่งได้ตามลำดับ ดังนี้

ช่วงวัย 1 ปีครึ่ง – 3 ปี

“มนุษยปรัชญา” มีแนวคิดหลักคือ…

มนุษย์มีจิตวิญญาณ หรือธรรมชาติที่ต่างกันไป โดยแต่ละคนจะเข้าใจธรรมชาติของตัวเอง เข้าใจที่ทางของตนในโลกใบนี้ และใช้ชีวิตอย่างสมดุลได้ ก็ด้วยการสังเกตและรับรู้สิ่งที่เกิดขึ้นภายในและภายนอกอย่างละเอียดถี่ถ้วน ซึ่งจะทำให้เราซาบซึ้งในความงามภายในสิ่งต่างๆ รู้สึกเห็นอกเห็นใจเพื่อนร่วมโลกทั้งหลาย ไม่ว่าจะคน สัตว์ พืช หรือทั้งระบบนิเวศน์ และมีจิตใจเป็นผู้ให้และผู้เสียสละ

มนุษยปรัชญาเกี่ยวกับศิลปะด้านในอย่างไร

ดร. รูดอล์ฟ สไตน์เนอร์ ผู้บุกเบิกสาขาวิชามนุษยปรัชญา ก่อตั้งโรงเรียนแนวมนุษยปรัชญา ที่เรียกว่า โรงเรียนวอลดอร์ฟ ขึ้นในปี 1919 ณ เมืองสตุตการ์ต (Stuttgart) ประเทศเยอรมนี เพื่อสอนลูกหลานของคนงานในโรงงานทำบุหรี่วอลดอร์ฟ-แอสโทเรีย (Waldorf-Astoria Cigarette Company) ตามคำเชิญของเอมิล โมล์ท (Emil Molt) เจ้าของและผู้จัดการโรงงานในขณะนั้น ชื่อของโรงงานได้กลายมาเป็นชื่อของการศึกษาแบบสไตน์เนอร์ หรือแนวมนุษยปรัชญานับแต่นั้นมา 

ลักษณะของการศึกษาแบบวอลดอร์ฟ เน้นการเรียนรู้จากประสบการณ์ตรง ผ่านการสังเกตและลงมือปฏิบัติจริง โดยมุ่งให้ผู้เรียนได้กลายเป็น  “คนโดยสมบูรณ์” ที่เห็นแง่งามของโลก รู้สึกผูกพัน เป็นส่วนหนึ่งของธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม มีทักษะชีวิต สามารถอ่านเขียน หาข้อมูล คิดวิเคราะห์ วางแผน และลงมือปฏิบัติสิ่งต่างๆ ได้ด้วยเอง และเน้นให้ผู้เรียนมีจินตนาการในการแก้ปัญหาและรังสรรค์สิ่งใหม่ๆ 

การศึกษาแบบวอลดอร์ฟไม่สนับสนุนการเรียนแบบท่องจำ การแข่งขัน และการตัดสินคุณค่าความสามารถผู้เรียนด้วยเกรด และไม่ใช่การศึกษาที่มุ่งให้ผู้เรียนได้ทักษะที่นำไปใช้สร้างประโยชน์ทางเศรษฐกิจแก่รัฐชาติ แต่เป็นการศึกษาที่

ดูข้อมูลเพิ่มเติม

เกี่ยวกับศิลปะด้านใน ได้ที่
เพจ https://web.facebook.com/InnerArttoAesthetics
บทความ https://www.the101.world/power-of-inner-art/ 

เกี่ยวกับมนุษยปรัชญาและรูดอล์ฟ สไตน์เนอร์ ได้ที่
วิกิพีเดีย https://en.wikipedia.org/wiki/Anthroposophy
วิกิพีเดีย https://en.wikipedia.org/wiki/Rudolf_Steiner
วิดีโอเลคเชอร์ https://www.youtube.com/watch?v=wJOD50YV8sk 
วิดีโอสารคดี https://www.youtube.com/watch?v=yIHyLdXo0TM 

เกี่ยวกับโรงเรียนวอลดอร์ฟ
วิดีโอสั้น Waldorf School Education https://www.youtube.com/watch?v=BkrgkslnD9g 
วิกิพีเดีย https://en.wikipedia.org/wiki/Waldorf_education

แชร์ความเห็นกันหน่อย!